"بنام خدا"
"ومن احیاها فانما احیاالناس جمیعا: کسی که یک نفر را از مرگ نجات بخشد گویی تمام مردم را زنده گردانیده است"
سوره مائده -آیه 32
انسان سالم محور توسعه پایدار در هر جامعه ای است وحفاظت از سلامت افراد در هر کشوری از وظایف آن دولت است.لذا در سیستم ارائه خدمات سلامتی سطوح پیشگیری از بیماری در سه مرحله تعریف شده است.
الف:مرحله پیشگیری اولیه primary prevention :که طی آن اقداماتی انجام می شود که فرد بیمار نشود یعنی بدن فرد را در مقابل بیماریهای عفونی از طریق اینمونیزاسیون واستفاده از واکسنها قوی می کنیم وتماس فرد را با عامل بیماری زا کم می کنم وفاکتورها وعوامل خطرrisk factor را که منجر به بیماریهای مزمن وغیر واگیردار می شود حذف می کنیم که نتیجه تلاشها در این مرحله منجر به حفظ سلامت فرد شود.
ب:مرحله پیشگیری ثانویه secondary prevention :در این مرحله فرد دچار بیماری شده است که طی آن بیمار مشخص وبیماری وی تشخیص داده می شود و درمان وی انجام می شود.
ج:مرحله پیشگیری ثالثیه tertiary prevention :در این مرحله بیماری منجر به ناتوانی(disability) بیمار شده است وعضو یا اعضایی از بدن وی عملکرد خودش را از دست داده است که طی آن به درمان عوارض و بازتوانی بیمار پرداحته می شود.مانند کسی که دستش در اثر حادثه ای قطع شده است که برای وی از اندام مصنوعی به منظور کمک به انجام امور روزمره وی استفاده می شود.
جایگاه پیوند اعضا در مرحله سوم قرار دارد.هنگامیکه اعضایی از بدن مانند کلیه ها ، قلب ، لوز المعده ، ریه ، قرنیه چشم، پوست ، استخوان و ... به هر دلیلی عملکرد طبیعی خودشان را از دست دهند ودچار نارسایی پیشرفته شوند،موضوع جایگزین نمودن عضو از دست رفته با عضو یا وسیله دیگری که کار آن عضو را انجام دهد مطرح می شود. لذا پیوند اعضا تنها راه ادامه حیات برای بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته قلب و کبد و بهترین درمان برای بیماران مبتلابه نارسایی پیشرفته کلیوی و یا بیماران با سوختگی شدید می باشد. دانش پزشکی که همیشه سعی کرده است پاسخی برای آلام بشر بیابد در این زمینه هم گامهای بلندی برداشته است . در طی سه دهه گذشته در کشور ما نیز به موازات سایر تحولاتی که برای خودکفایی میهن عزیزمان در زمینه های پزشکی برداشته شده است پیوند اعضا نیز تحولی چشمگیروغرور انگیز داشته است و درپرتو همت بلند وتلاش عاشقانه جامعه پزشکی به نیازهای جامعه در حدی که شایسته پیشرفت های روز دنیاست پاسخ داده شده است.
پیوند عضو یا نسج از فردی به فرد دیگر در مورد برخی از اعضا و بافتها از انسان زنده به بیمار نیازمند انجام می شود.مانند پیوند کلیه که فرد دهنده با یک کلیه هم قادر به ادامه حیات بوده وکلیه دومش را به بیمار نیازمند اهدا میکند اما لازمه پیوند برخی دیگراز اعضای بدن مانند قلب ،کبد ،قرنیه و.... الزاماُ از فردی که دچار مرگ مغزی شده است می باشد.با توجه به اینکه پیوند کلیه از انسان سالم به فرد بیمار احتمال مخاطراتی برای فرد دهنده دارد لذا سیاست دولتها گسترش وحمایت از پیوند از بیمار دچار مرگ مغزی شده به بیمار نیازمند است. در ده سال گذشته این موضوع در قالب شبکه فراهم آوری اعضا در کشور ما شکل اجرایی پیدا کرده است و به عنوان یکی از دستاوردهای موفق نظام سلامت معرفی می گردد.فراهم آوری اعضای پیوندی متأثر از قوانین فرهنگی وموضوعات اجتماعی است.در ایران نیز در سالهایی که قانون پیوند اعضا از افراد فوت شده وجود نداشت پیوند کلیه از اهداکنندگان زنده بعنوان شیوه ای برای رفع نیاز بیماران آغاز و با پیشرفتهای قابل ملاحظه ای در سالهای بعد همراه بود.اولین مورد پیوند کلیه در شیراز در سال 1347 توسط آقای دکتر سنادیزاده انجام گرفته است.پیوند کلیه وقرنیه که قبل از انقلاب اسلامی در ایران انجام شده است از کاداور(بیمار مرگ مغزی) بوده ولی کلیه پیوندی از کاداور از خارج از کشور تأمین وبه ایران منتقل شده است. بعد از انقلاب و زمانی که پیوند کلیه در ایران با توسعه چشمگیری همراه گردید، متخصصین ومسئولین برای ایجاد زمینه مناسب جهت پذیرش عمومی ،کسب فتاوی وتصویب قوانین لازم جهت استفاده از اعضای مبتلایان مرگ مغزی تلاش نمودند.همزمان از بسیاری از مراجع عظام تقلید از جمله حضرت امام خمینی (ره) ،مقام معظم رهبری،مرحوم آیت ا... فاضل لنکرانی ،آیت اله مکارم شیرازی ،آیت اله نوری همدانی و آیت اله صافی ومولانا مطهری(مولوی اهل تسنن) استفتاء شده و این حضرات اهدای عضو و پیوند به بیماران نیازمند اعضا را که نجات جان برخی بیماران موقوف برآن است را جایز شمردند.در سال 1372 لایحه اجازه پیوند اعضای بدن فوت شدگان در موارد خاص تقدیم مجلس شورای اسلامی گردید ولی به تصویب نرسید تا این که مجدداُ در سال 1379 این قانون در مجلس ششم مطرح و به تصویب رسید.و در همان سال پروتکل مرگ مغزی به دستور وزیر بهداشت،درمان و آموزش پزشکی تدوین وابلاغ گردید.بعد از تصویب قانون ،آئین نامه اجرایی آن تنظیم ودر 25 اردیبهشت سال 1381 در هیئت دولت تصویب گردید و با تصویب این آئین نامه اجرایی زمینه توسعه آن فراهم و در سال 1381 شبکه فراهم آوری اعضای پیوندی ایران طراحی و به تدریج اجزای آن در تهران وشهرستانها شکل گرفت و زمینه برای توسعه آن در همه استانها فراهم گردید. ضمناُ اعضا ونسوج یک کاداور می تواند به بیش از 50 نفر اهدا شود که سبب ادامه حیات و یا ارتقاء سلامتی آنها گردد.
متن قانون مصوب تحت عنوان "قانون پیوند اعضای بیماران فوت شده و یا بیمارانی که مرگ مغزی آنان مسلم است"به شرح ذیل می باشد:
ماده واحده ـ بیمارستانهای مجهز برای پیوند اعضاء پس از کسب اجازه کتبی از وزارت بهداشت،درمان وآموزش پزشکی می توانند از اعضای سالم بیماران فوت شده یا بیمارانی که مرگ مغزی آنان بر طبق نظر کارشناسان خبره مسلم باشد ،به شرط وصیت بیمار یا موافقت ولی میت جهت پیوند به بیمارانی که ادامه حیاتشان به پیوند عضو یا اعضای فوق بستگی دارد، استفاده نمایند.
تبصره1-تشخیص مرگ مغزی توسط کارشناسان خبره در بیمارستانهای مجهز دانشگاههای دولتی صورت می گیرد. این کارشناسان با حکم وزیر بهداشت ، درمان وآموزش پزشکی به مدت چهار سال منصوب می شوند.
تبصره2- اعضای تیم های تشخیص مرگ مغزی نبایستی عضویت تیمهای پیوند کننده را داشته باشند.
تبصره3- پزشکان تیم ازجهت جراحات وارده بر میت مشمول دیه نخواهند گردید.
آئین نامه اجرائی این قانون به وسیله وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی ونماینده قوه قضائیه با هماهنگی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران وبنیاد امور بیماریهای خاص ظرف 3 ماه از تاریخ ابلاغ این قانون تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید.
***
جمهوری اسلامی ایران
وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی
معاونت سلامت
ریاست محترم دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی
سلام علیکم
آئین نامه اجرائی "پیوند اعضاء بیماران فوت شده یا بیمارانی که مرگ مغزی آنان مسلم است"مصوب هیئت محترم وزیران به تاریخ 25/02/1381 به پیوست ارسال می گردد.از آنجا که با تصویب آئین نامه ،پیوند اعضا از جسد شکل رسمی واجرایی پیدا کرده است و با توجه به توانمندیهای موجود در عرصه پیوند در کشور و نیاز به استفاده از این منبع فراهم آوری اعضا خواهشمند است ضمن نظارت کامل بر حسن اجرای این آئین نامه در آن دانشگاه به نکات زیر توجه گردد:
1- از آنجا که اجرای این آیین نامه به عهده مرکز مدیریت پیوند وبیماریهای خاص گذاشته شده ،این مرکز شبکه فراهم آوری اعضا را طراحی و به اجرا گذاشته است.
2- در مرحله اول ،دانشگاههای علوم پزشکی تهران –شهید بهشتی –شیراز-مشهد- تبریز و اصفهان پس از آمادگی های لازم در این شبکه فعالیت خواهند داشت.
3- کلیه بیمارستانهای دولتی وغیر دولتی مستقر در این استانها موظفند وقوع مرگ مغزی را بلافاصله بعد از تشخیص از طریق مسئول واحد فراهم آوری اعضای دانشگاههای مربوطه به مرکز مدیریت پیوند اعلام نمایند.
4- انتخاب گیرنده عضو واولویت بندی آنان بر اساس برنامه تنظیمی مرکز فوق الذکر است .
5- دانشگاهها در صورت آمادگی برای ایجاد تیم یا واحد فراهم آوری اعضا وبخشهای جدید پیوند ،مراتب را برای بررسی به مرکز مدیریت پیوند وبیماریهای خاص اعلام دارند.
***
همزمان وپس از طی مراحل قانونی فوق الذکر مرکز مدیریت پیوند اعضاء دانشگاه علوم پزشکی مشهد از بهمن ماه سال 1380 در جهت کمک به قشر ضعیف و آسیب پذیر جامعه راه اندازی شد.البته از سالهای قبل برخی اساتید این دانشگاه با گذرانیدن دوره پیوند کلیه در خارج از کشور انجام پیوند کلیه از فرد دهنده زنده را شروع کرده بودند بطوریکه اولین پیوند کلیه در بیمارستان امام رضا(ع) در اواخر سال1367 وبیمارستان قائم (عج)در بیستم آبان سال 1368 با موفقیت انجام شده و از آن زمان تا کنون انجام پیوند کلیه از دهنده زنده در دو مرکز آموزشی-درمانی امام رضا(ع) وقائم (عج) ادامه داشته بطوریکه تا اوایل سال 1388 ،1860 مورد پیوند کلیه از دهنده زنده به بیماران نیازمند انجام شده است.اما با توجه به دلایلی که قبلا به برخی از آنها اشاره گردیدمرکز مدیریت پیوند مسئولیت هماهنگی وتوسعه پیوند از بیماران دچار مرگ مغزی را بر عهده دارد.در این مرکز دو واحد فراهم آوری اعضا و واحد گیرندگان عضو وجود دارد .اعضای تیم تشخیص و تأیید مرگ مغزی بالغ بر12 نفر از اساتید (که اخیراُ درپایان سال 87 احکام آنان با امضای آقای دکتر لنکرانی به مدت چهار سال تمدید شده است) که همه اعضای هیئت علمی دانشگاه ودر چهار تخصص ذکر شده وپزشکی قانونی می باشند، واعضای تیم انجام عمل پیوند جراحان عالیقدر که اعضای هیئت علمی دانشگاه بوده ودر بیمارستانهای قائم(عج) وامام رضا(ع) وخاتم الانبیاء اعمال پیوند کلیه ،قرنیه ،پوست وقلب را انجام می دهند وفعلا کبد وپانکراس وریه از بیماران مرگ مغزی اصطلاحاُ Harvest می شودیعنی برداشته شده و تحت شرایط خاص به شیراز وتهران جهت پیوند منتقل می شود که با توجه به زمینه مساعد موجود در دانشگاه مشهد واعلام آمادگی اساتید این دانشگاه مقدمات انجام پیوند کبد ،لوزالمعده ،ریه ،استخوان و مغز استخوان فراهم شده است و انشاءا... در آینده امیدواریم این پیوندها نیز در مشهد انجام شود.معرفی بیماران نیز از کلیه بیمارستانهای مشهد وشهرستانهای استان خراسان بزرگ از طریق رابطین پیوند انجام می شود که بیشترین بیماران معرفی شده از بیمارستان سوانح شهید کامیاب مشهد می باشد.همکاران اجرایی واحد دهندگان عضو با تلاش مستمر مسئولیت اخذ رضایت وآماده سازی ومعرفی بیمار مرگ مغزی را بر عهده داشته وهمکاران واحد گیرندگان عضو نیز مسئولیت آماده کردن بیماران نیازمند دریافت عضو وتهیه لیست انتظار برای عمل پیوند وانجام امور مربوط به در یافت کنندگان اعضا را انجام می دهند.فرایند پیوند عضو از بیمار مرگ مغزی بسیار پیچیده ومنظم است وبصورت تیمی انجام می شود. اعضای این تیمها که در فرایند پیوند با هماهنگی وهمدلی وتلاش و حفظ روحیه کار تیمی همیشه آماده خدمت می باشند شامل اساتید دانشگاه در تخصصهای مختلف در سه مرحله از فرایند شامل مرحله تأیید وتشخیص و معرفی بیمار مرگ مغزی –مرحله تأیید وتشخیص وآماده سازی ومعرفی بیمار نیازمند پیوند و حفاظت از عضو پیوند شده بیمار انجام وظیفه می نمایند که در این میان اساتید ومتخصصین محترم نفرولوژیست در صیانت از کلیه پیوند شده نقش بسیار حیاتی دارند ومرحله انجام اعمال جراحی مرتبط با پیوندکه توسط جراحان محترم انجام میشود.
علاوه بر اساتید ،کادر پرستاری،اطاق عمل،بیهوشی وپرسنل پشتیبانی کننده نقش بسیار مهمی در این فرایند دارند که از اعضای مهم این کار گروهی بوده و در مراحل قبل، حین و بعد از عمل پیوند ،تلاشهایشان نثار بیماران نیازمند می شود.همکاران اجرایی مرکز مدیریت پیوند و رابطین محترم از عوامل اصلی این زنجیره هستند .حفظ روحیه کار تیمی رمز موفقیت یک پیوند می باشد.
عزیزان فوق به طور شبانه روزی آماده خدمت می باشند واکثراُ پیوند در ایام تعطیل ونیمه های شب انجام می شود.تقدس امر پیوند ونجات جان یک بیمار تنها عامل بر انگیزاننده شوق واشتیاق این همکاران پر تلاش وخستگی ناپذیر است ونتیجه کار این گروه از سال 1380 تا کنون (28/10/1388) منجر به استفاده از اعضای 208 بیمار دچار مرگ مغزی شده است.از اعضای این زنده یادان تا کنون به 394 بیمار دچار نارسایی کلیه که با دیالیز زنده بوده اند کلیه اهدا کرده اند و آنانرا از رنج سه بار در هفته رفتن به زیر دستگاه دیالیز نجات داده اند و76 کبد به 76 نفر که دچار نارسایی کبد ومشرف به موت بوده اند و5 قلب و 138 قرنیه و4پانکراس و58 مورد پوست به بیماران اهدا نموده اند.
لازم به ذکر است که پیوند پوست برای اولین بار در مشهد و در سال 1386 راه اندازی شده است جان 58 بیمار دچار سوختگی وسیع را که قبلا اکثرا به مرگ منجر می شد نجات داده اند.
در حال حاضر بیش از یکصد نفر بیمار چشمی در انتظار پیوند قرنیه و638 نفر بیمار دیالیزی در انتظار پیوند کلیه و415نفر در انتظار پیوند قلب و بالغ بر 400 نفر در انتظار پیوند کبد به سر می برند.
تا کنون بالغ بر21000 کارت اهدای عضو برای خانواده بزرگ اهدا کنندگان عضو صادر شده است . مرکز مدیریت پیوند دانشگاه علوم پزشکی مشهد از سال 1380 تاکنون چندین نوبت رتبه اول تا سوم را در کشورکسب نموده است.نکته مهمی که همیشه مورد توجه صاحبان فرایند پیوند عضو بوده وهست حفظ روحیه کار گروهی وکار کردن بصورت تیمی وعشق وعلاقه به بیمار می باشد که این از عنایات خداوند به بیماران دردمند می باشد علیرغم همه تلاشها درصد اخذ رضایت از وارثان بیمار مرگ مغزی حدود 40% می باشد وظرفیت خالی 60% باقیمانده می تواند از لیست انتظار طولانی بیماران دردمند بکاهد .شاخصی نیز تحت عنوان PMP(Per Million Population) در رابطه با پیوند کلیه انجام شده از کاداور (بیمار مرگ مغزی) به ازاء هر یک میلیون نفردرسال وجود دارد که این شاخص در ایران 9/2 ودر خراسان رضوی 1/5 می باشد بیشترین گروه سنی که پس از مرگ مغزی اعضاء آنها منجر به پیوند عضو شده است 20 تا 30 سال بوده است واکثرا مردان وشایعترین علت مرگ مغزی آنها ، ضربه مغزی بوده است که به علت شیوع فراوانی سوانح وحوادث بویژه تصادفات رانندگی واکثراُ جوانان و جنس مذکر در معرض خطر هستندکه امیدواریم با برنامه ریزی مناسب این معضل مرتفع گردد.
نکاتی پیرامون کارت اهدای عضو:
یکی از اقدامات مهمی که مرکز مدیریت پیوند اعضا دانشگاه علوم پزشکی مشهد از آن به خود می بالد فرهنگ سازی وارتقای دانش عمومی در خصوص پیوند اعضا می باشد. در این راستا این مرکز از سال 1381 اقدام به تأسیس "خانواده بزرگ اهداکنندگان عضو "نموده است که افراد میتوانند پیش از فوت رضایتشان را مبنی بر اهدای اعضایشان پس از مرگ مغزی اعلام نمایند وکارت اهدای عضو دریافت نمایند.همچنین با راه اندازی سایت پیوند اعضا دسترسی عموم مردم به این سایت و نام نویسی جهت صدور کارت اهدای عضو میسر شده است.
هموطنان جهت دریافت فرم اهدای عضو وعضویت در این خانواده می توانند:
با مراجعه به یکی از این مراکز فرم عضویت را شخصاُ دریافت نمایند:
آدرس: مشهد-خيابان امام خميني - جنب باغ ملي- انتهاي خيابان جنت- بيمارستان منتصريه- مركز مديريت پيوند -
تلفن : 2223986-0511 ویااینکه به وب سایت دانشگاه مراجعه نموده وپس ازدریافت فرم از سایت و تکمیل وارسال آن به مرکز مدیریت پیوند دانشگاه برای آنهاکارت عضویت صادرو ارسال خواهد شد. آدرس:( http://www.mums.ac.ir/tmc) بر خود می بالیم که با وجود محدودیتهای فراوان از جمله محدودیت فضای فیزیکی وتعداد پرسنل ،به لطف خداوند ونیات پاک هموطنانمان وبادستان توانمندکادر درمانی وسیله ای بوده ایم برای بازگشت سلامت به همنوعانمان که سایه هولناک بیماری روزگارشان را به تیرگی کشانده بود.
اما هنوزبالغ بر هفتصد نفر بیماران مبتلا به نارسایی کلیه که سالهاست از این بیماری رنج می برند،در لیست انتظار پیوند کلیه قرار دارندو با تحمل مشقت دیالیز ،در انتظار دستان پر مهر هموطنانمان می باشند.همچنین تعداد زیاد دیگری از بیماران در لیست انتظار پیوندهای دیگر مانندقلب،کبد،پوست،قرنیه و... می باشند.
***
بحث پیوند از ابعاد مختلف عاطفی،اجتماعی،اقتصادی وعلمی قابل توجه ودر هر قسمت نکات بسیاری نهفته است که دراین مجال نمی گنجد و ما تا کنون به برخی از سرفصلهای مهم آن اشاره ای کردیم.انتظاری که از جامعه می رود در وحله اول توجه به پیشگیری از بیماری است یعنی اقداماتی را انجام دهیم که کلیه های ما دچار نارسایی نشودکه مجبور به تحمل دیالیزویا تحمیل کردن هزینه های سنگین پیوند بر بودجه عمومی دولت باشیم.با مراجعه به صاحبنظران وکسب آموزشهای لازم از نارسایی قلبی ،نارسایی کبدی و... پیشگیری کنیم زیرا در مراحل اولیه سطوح پیشگیری که در ابتدا اشاره ای بر آن شد براحتی بسیاری از این عوارض قابل جلوگیری است.با تغییر شیوه های زندگی وپرهیز از استرس و افزایش تحرک ودقت در تغذیه پرهیز از پرخوری وچاقی زیاد وخودداری از استعمال دخانیات از عوامل خطری مثل افزایش فشار خون ودیابت و... پیشگیری کنیم زیرا که فشار خون بالا و دیابت نقش بسیار مهمی در ایجاد نارسایی کلیه دارند و در وحله دوم با کمک به توسعه فرهنگ اهدای عضو و عضویت در خانواده بزرگ اهداکنندگان از آلام بیماران در لیست انتظار پیوندبکاهیم
. در تحقق این مهم رسانه های صوتی ،تصویری ، نوشتاری و... نقش مهمی را ایفا می کنند.اینجانب به نمایندگی از طرف تیم ارزشمند پیوند دانشگاه علوم پزشکی مشهد از تمامی کسانی که به هر نحو ممکن بخشی از رسالت خودشان را در راستای توسعه فرهنگ اهدای عضو انجام میدهند تشکر و قدردانی می نمایم.دعای خیربیماران دردمند بدرقه راهتان باد.
دکتر مدبر
مدیر مرکز پیوند اعضای دانشگاه علوم پزشکی نشهد
تاريخ بروز رساني : دوشنبه 21/09/90 ساعت 09:48
| 
مديريت پيوند