|
rTMS چيست ؟
اين اصطلاح مخفف شده عبارت" Transcranial Magnetic stimulation" به معناي تحريک مغناطيسي فرا جمجمه اي مي باشد و به روشي غير تهاجمي جهت تحريک مغز اطلاق مي شود که بر اساس القاي الکترومغناطيسي توسط يک سيم پيچ عايق صورت مي گيرد. اين سيم پيج (Coil) روي اسکالپ (پوست سر) و در نقطه اي منطبق برناحيه اي از مغز که در ايجاد علايم روان پزشکي يا عصبي دخيل هستند قرار مي گيرد. کويل، پالس هاي مغناطيسي کوتاه مدتي ايجاد مي کند که از لحاظ نوع و قدرت مشابه دستگاه تصويربرداري MRI است. هر پالس مغناطيسي به سهولت و بدون درد، از پوست سر و استخوان و پرده هاي مغز گذشته و به نورون هاي عصبي مي رسد و باعث فعاليت کوتاه مدت نورون هاي عصبي مربوطه مي گردد. چنانچه پالس ها بصورت متوالي و به سرعت تجويز شدند تحت عنوان repetitive TMS يا rTMS ناميده شده که قادر به ايجاد تغييرات پايدارتري در فعاليت مغزي مي باشد.
مکانيسم عملکرد rTMS چيست؟
طبق مطالعات متعددي که درمورد اختلالات روانپزشکي و در زمينه متابوليسم مناطق مغزي مربوطه انجام شده، اين نکته مطرح شده است که افزايش يا کاهش متابوليسم مناطق خاصي از مغز منجر به ايجاد علايم روانپزشکي مي گردد. به عنوان مثال افزايش فعاليت ناحيه پشتي جانبي پره فرونتال راست يا کاهش فعاليت ناحيه پشتي جانبي پره فرونتال چپ و يا عدم تقارن اين دو ناحيه مي تواند اختلال افسردگي اساسي ايجاد کند. بر اين اساس با مهار يا تحريک مناطق مذکور مي توان در تخفيف يا درمان اختلال مربوطه اقدام کرد.اين عمل در rTMS با ايجاد ميدان مغناطيسي و اعمال آن از روي پوست سر صورت مي گيرد. فرکانس پالس ايجاد شده ( تعداد پالس در ثانيه) تعيين کننده خاصيت مهاري يا تحريکي بر روي نورن هاي مغزي است.
rTMS چه زماني مورد استفاده قرار مي گيرد؟
در بيماران افسرده اي که به يک دوره درمان دارويي يا روان درماني پاسخ مناسبي نداده اند، rTMS مي تواند به عنوان درمان کمکي يا جايگزين تجويز شود. اين روش توسط اداره غذا و داروي آمريکا (FDA) در اکتبر 2008 جهت درمان بيماران افسردگي اساسي که در اپيزود فعلي بيماري حداقل به يک دوره درمان کافي با داروي ضد افسردگي پاسخ نداده اند يا قادر به تحمل دارو نيستند، مورد پذيرش قرار گرفته است.
اثر بخشي اين روش در ساير اختلالات روانپزشکي مانند OCD ، اختلالات اضطرابي و توهمات شنوايي و علايم منفي بيماري اسکيزوفرنيا که به درمان دارويي مقاوم بوده اند ، در مقالات مختلفي تأييد شده است ولي هنوز مورد تأييد FDA قرار نگرفته است.
حيطه اثر بخشي rTMS در ساير حوزه هاي نورولوژي هم در دست تحقيق و بررسي است مانند حوادث ايسکميک عروق مغزي، بيماري پارکينسون و ....
فرآيند درمان با rTMS چگونه است؟
اين روش درماني در بيماران سرپايي و بستري قابل اجراست و بصورت جلسات درماني متعدد تجويز مي شود. در هر جلسه درماني بيمار بر روي صندلي طراحي شده براي اين امر (که بي شباهت با يونيت دندانپزشکي نيست) مي نشيند. با توجه به ايجاد ميدان مغناطيسي از بيمار خواسته مي شود. که قبل شروع پروسه درماني کليه اشياء حساس به مغناطيس (مانند کارت اعتباري و جواهرات ناحيه سر و گردن) را از خود دور کند. در صورت امکان به وي محافظ شنوايي (پدهاي داخل گوش) داده مي شود تا از صداي پالس ايجاد شده يا امواج مغناطيسي دچار آسيب احتمالي نگردد.
اپراتور سر بيمار را در وضعيت مناسبي قرار مي دهد و اقدام به اندازه گيري پارامترهاي خاصي بر روي جمجمه بيمار مي نمايد تا محل دقيق قرار گيري کويل دستگاه بر روي منطقه مورد نظر مغز مشخص شود. سپس شروع به تعيين آستانه حرکتي (Motor Threshold) بيمار نموده که عبارت است از حداقل قدرت مغناطيسي مورد نياز جهت ايجاد انقباض در دست بيمار که از فردي به فرد ديگر فرق مي کند. اين عمل با تنظيم دستگاه جهت توليد تک پالس (Single Pulse) صورت مي گيرد. تعيين آستانه حرکتيروانپزشک را قادر مي سازد تا برنامه درماني مختص هر فردرا طرح ريزي نمايد تا بيمار ميزان مناسبي از انرژي مغناطيسي را دريافت کند نه بيشتر از حد نياز و نه کمتر از ايجاد اثرات درماني.
پس از اين اقدامات مجدداً کويل براساس اختلال روانپزشکي بيمار در محل مربوطه روي سر وي قرار مي گيرد. در طي پروسه درمان، بيمار تنها صداي کليک و ضربه مختصر ناشي از ايجاد پالس در ناحيه زير کويل را احساس خواهد کرد.
در کل جلسه درماني اپراتور حضور داشته و بيمار را پايش مي کند و در صورت تمايل بيمار جلسه درمان را قطع مي نمايد. هر جلسه درمان 40-20 دقيقه طول مي کشد و عموماً به ميزان 5-3 روز در هفته تکرار مي شود. کل دوره درماني 6-4 هفته به طول مي انجامد که بسته به نوع اختلال روانپزشکي ،شدت آن و ميزان پاسخ درماني بيمار متغيير است.
آيا روش هاي درماني مشابه rTMS وجود دارد؟
روش rTMS در زير مجموعه بزرگ تري تحت عنوان درمان هاي تحريکي مغز قرار مي گيرد. در تمام اين روش ها هدف از درمان تحت تأثير قرار دادن فعاليت نورون هاي مغزي از طريق روشي غيردارويي است. از ساير روش ها مي توان به ECT (تشنج درماني)، VNS (تحريک عصب واگ)، DBS (تحريک عمقي مغز) و ... اشاره کرد. که در اين بين ECT رواج بيشتري دارد. ECT از 70 سال قبل در درمان روانپزشکي به کار مي رود و اثر بخشي آن هم مورد تأييد قرار گرفته است. اين روش از ساير روش هاي تحريک مغزي در دسترس تر است. | 
مركز تحقيقات روان پزشكي و علوم رفتاري
