|
چوگان
آغاز و سرمنشاء پيدايش اين ورزش به عهد باستان تعلق دارد . طبق اسناد تاريخي اين ورزش از525 سال قبل از ميلاد مسيح تا كنون داراي قدمت مي باشد. بر اساس تحقيقات و مطالعات انجام شده ، مهد و زادگاه اين ورزش ايران باستان مي باشد ونام چوگان نيز از آن دوران به يادگار مانده است. نام چوگان از نام چوبی که در آن استفاده میشود برگرفته شدهاست. این بازی در ابتدا عنوانی نظامی و جنگی داشت و سوارکاران ایرانی در آن استعداد اسبهای جنگی خود را به نمایش میگذاشتند.
چوگان به هنگام کشور گشایی داریوش اول در هند، در آن سرزمین رواج یافت. اروپاییان در زمان صفويان و در زمان استعمار خود در هند، با این بازی آشنا شدند و آن را در سراسر اروپا پخش کردند. در زمان سلطه انگلستان بر شبه قاره هند ، اين كشور بعنوان يكي از محل هاي نگهداري اسب هاي چوگان و مركز برگزاري اين مسابقات بود و اين روند تا شروع جنگ جهاني ادامه داشت.بعدها نیز ورزشهایی از قبیل گلف و هاكي را پدید آوردند که دستههای استفاده شده در این بازیها به همان چوب چوگان برمیگردد. این ورزش در ایران پس از صفويان کم کم رو به فراموشی رفت. امروزه سعی میشود توجه بیشتری به این ورزش نشان داده شود.
مشخصه هاي زمين چوگان
ابعاد زمين چوگان به شرح زير است:
طول :274 متر
عرض:146 متر
طول دروازه:7 متر
مدت زمان مسابقه
يك دوره بازي چوگان به6 قسمت زماني ( چوکه ) كه هر كدام 7 دقيقه مي باشد نقسيم مي شود. بين هر چوكه استراحتي معادل3 دقيقه و بين دو نيمه5 دقيقه در نظر گرفته ميشود.
اسبهاي چوگان
در ورزش چوگان معمولا از اسبهاي كوتاه قد استفاده مي شود ، و در يك بازي معمولا از يك اسب حداكثر در دو چوكه استفاده مي شود ، البته بايد بين آنها يك چوكه استراحت به اسب داده شود و سپس چوكه دوم خود را آغاز کند.
اندازه چوب چوگان و توپ
چوب چوگان دارای طولی معادل ۱۲۹ سانتیمتر میباشد که انتهای آن به صورت استوانهای است. معمولاً برای ساخت آن از چوب بامبو یا چوبهای سبک و مقاومی همچون چوب درخت خرمالو استفاده میشود. قطر توپ حدود نیز ۲۵/۸ سانتیمتر است و در حدود ۱۴۱-۱۲۷ گرم وزن دارد، جنس توپ از چوب بید و یا بامبو میباشد. البته در بازیهای تمرینی از نوع پلاستیکی و فومی آن هم استفاده میشود.
تعداد بازیکنان
در هر تیم چهار نفر بازی میکنند. نفر اول یک مهاجم است و کار او حمله و نیز کمک به مدافع است. نفر دوم نیز مهاجم است، ولی وظیفه او در دفاع مهمتر است. نفر سوم که معمولاً بهترین بازیکن تیم است، وظیفه دارد تا حرکات دفاعی را به ضد حمله تبدیل کند. نفر چهارم نیز مدافع است و وظیفه دارد توپ را از دروازه دور کند. از آن جایی که چوگان بازیای با روند سریع است، امکان دارد بازی کنان یک تیم در قسمتهای مختلفی از زمین قرار گیرند که مربوط به وظیفه بازیکن دیگر باشد. در این حالت باید وظایف آن بازیکن را انجام دهند تا به جای خود بازگردند. رايجترين آرايش يك تيم چوگان بدين قرار است كه2 نفر در خط حمله ، يك نفر هافبك و يك نفر نيز در موقعيت بك قرار دارد كه با توجه به تاكتيك تيمي اين چيدمان قابل تغيير مي باشد.
هدف و قوانین بازی
هدف این بازی فرستادن توپ در دروازهٔ حریف میباشد. هنگامی که توپ از پشت دروازه خارج میشود، پرتاب توپ به تیم مورد حمله قرار گرفته تعلق میگیرد، مگر این که خود این تیم باعث خارج شدن آن شده باشد. در این صورت به تیم مقابل یک پرتاب آزاد (از ۸۴ متری محل خروج) تعلق میگیرد. پس از هر گل، دو تیم زمین خود را تعویض میکنند و داور توپ را در مرکز زمین قرار میدهد. در صورتی که دو تیم برابر شوند، وقت اضافی به آنها تعلق میگیرد و اولین تیمی که گل بزند برنده اعلام میشود. هنگامی که بازیکنی به سمت جهتی که توپ در آن پرتاب شدهاست میتازد، تقدم با اوست در صورتی که توپ در سمت راست او باشد. در این صورت هیچ بازکنی اجازه ندارد راه او را سد کند، مگر آن که در فاصلهٔ معقولی قرار گیرد که هیچ جای خطر نباشد.
خطاهای ورزش چوگان
- قطع مسیر سوارکاری که در طول مسیر خود در حال زدن توپ است .این کار، باعث به مخاطره افتادن جان سواركار مي شود.
- ضربه زدن از جهت مخالف (از سمت چپ).
- سوارکاری و یا زدن ضربه به شکلی که برای سایر سوارکارها خطرناک باشد.
انواع جریمههای بازی چوگان
- احتساب یک گل برای تیم مقابل درصورت برخورد خطرناک و یا خطای عمد در نزدیکی دروازه.
- زدن یک ضربه آزاد از فاصله ۲۷ متری در جهت مخالف دروازه، و قرار گرفتن مدافعین در پشت خط دروازه. مدافعین تنها زمانی اجازهٔ دخالت دارند که ضربه زده شود.
- زدن یک ضربه آزاد از فاصله ۳۶ متری با همان شرایط.
- زدن یک ضربه آزاد از فاصله ۵۴ متری به طوری که هیچ مدافعی تا فاصله ۲۷ متری نقطه زدن توپ قرارداشته باشد.
- زدن یک ضربه آزاد از وسط زمین (بدون وجود قانونی مانند آفساید و... مانند فوتبال).
- زدن یک ضربه آزاد از محل وقوع خطا. در این شرایط هیچ مدافعی نباید تا فاصله ۲۷ متری از نقطه زدن ضربه قرار داشته باشد.
- کورنر مانند فوتبال وجود ندارد ولی حرکتی مشابه به شکل زیر انجام میگیرد: یک ضربه آزاد از فاصله ۵۴ متری دروازه به این شرط که مدافعین در فاصله ۲۷ متری از زدن ضربه قرارداشته باشند.
داوری در چوگان
بازی چوگان توسط دو سر داور و یک داور قضاوت میشود. سرداوران برای اینکه در کم و کیف بازی قرار داشته باشند سوار بر اسب میباشند. در صورت توافق بین کاپیتانهای دو تیم میتوان قضاوت را به دو سرداور واگذار کرد ولی در صورت عدم توافق بین آن دو، تصمیم گیری حکم قطعی به عهده داور سوم است.
شروع مسابقه چوگان
در ابتدای شروع مسابقه، هر دو تیم در میانه زمین و پشت خط میانی صف آرایی کرده و چیدمان مخصوص به خود را میگیرند. سپس داور توپ را از فاصله ۶/۴ متری به میان آنها پرتاب میکند و بازی با تصاحب توپ از طرف یکی از دو تیم شروع میشود.
توقف بازی
توقف مسابقه چوگان در شرایط معمولی فقط در زمان پایان یک چوکه، جهت استراحت و تعویض اسبها صورت میگیرد، ولی اگر در میان یک چوکه یکی از اتفاقات زیر رخ دهد داور میتواند دستور توقف بازی را صادر نماید:
- زمین خوردن یکی از اسبها در حین مسابقه.
- مصدوم شدن یک اسب بر اثر سانحه و یا اتفاقی غیر منتظره برای یکی از اسبها (در صورت زمین خوردن سوار کار از اسب به طوری که اتفاق جدی برای سوارکار رخ نداده باشد، بازی همچنان ادامه خواهد داشت.).
نحوه ثبت امتیازات
زمانی یک امتیاز برای تیمی ثبت میشود که توپ از خط دروازه آشکارا بگذرد و داور صحت آن را تصدیق نماید. در صورتی که توپ به قسمت فوقانی دروازه برخورد کند ثبت امتیاز مشروط به تاُیید داور است.
وسائل ضروری اسب در حین مسابقه چوگان
- بانداژ برای حفاظت چهار ساق اسب به منظور عدم برخورد ضربات توپ و یا چوب چوگان به ساقها.
- انتخاب افسار (دهنه، لگام) مناسب جهت کنترل هرچه بهتر اسب در حین مسابقه.
وسائل ضروری سوارکار
- کلاه ایمنی مخصوص چوگان
- دستکش
- شلاق چوگان که اندازه آن تقریباً معادل ۱۰۶ سانتیمتر میباشد و علت آن نیز سهولت استفاده از آن حین مسابقهاست.
- چکمه سوارکاری بدون بند
- زانوبند
*باستاني ترين ميدان چوگان در جهان
باستاني ترين ميدان چوگان با استانداردهاي جهاني، هنوز در اصفهان چون نقشي بر جهان هستي، مي درخشد و زيباترين آثار تاريخي را گرداگرد خود برپا مي بيند.
"ميدان نقش جهان" اصفهان، که زيباترين ميدان تاريخي جهان محسوب مي شود و از جمله ميراث جهاني ارزشمند مي باشد، روزگاري ميزبان ماهرترين سوارکاراني بوده است که گوي را به ضربه چوگان خود از جلوي ورودي مسجد بي همتاي جامع عباسي تا نزديکي سردر باشکوه بازار قيصريه و برعکس به حرکت درميآوردند. سلاطين صفوي، بزرگان و مهمانان خارجي از ايوان عمارت زيباي عالي قاپو (شاهکار معماري ايران) به نظاره پرسرعت ترين ورزشي مي پرداختند که ايرانيان باستان آن را ابداع نمودند تا نشان دهند که در عرصه دلاوري و ورزش نيز همچون بسياري موارد ديگر پيشرو هستند.
چوگان که لقب اولين ورزش تيمي جهان و نيز اولين بازي با توپ جهان را يدک مي کشد و به نامايران شناخته مي شود، امروز نيازمند توجه اساسي است. اصفهان که هنوز ستون هاي سنگي مربوط به دروازه هاي چوگان در "ميدان نقش جهان" آن استوار است، پس از سال ها ميزبان چوگانبازاني خواهدبود که هنر و ميراث نياکان خود را با گردش چوگان خويش به نمايش مي گذارند تا خاطرات گذشته را به يادآورند. اميدواريم که در آينده نه چندان دور با تلاش دست اندکاران شاهد بازگشت ميدان زيباي نقش جهان به عرصه تاخت و تاز اسبان و سواران چوگان باشيم.
|
اولين كنگره سراسري نقش ورزش در سلامت كودكان
