مسموميت دارويي
مقدمه:
بیشتر از نیمی(۵۶%) ازعلل مسمومیتها داروها هستند. و در میان مسمومیتهای دارویی، مسمومیت با داروهای موثر بر سیستم اعصاب مرکزی مثل ضد دردها و خواب آور ها و ضد افسردگیها رایج ترند که احتمالا به دلیل دسترسی بیشتر افرد به این داروها و فروش بدون نسخه آنهاست. همچنین افرادی که داروی ضد افسردگی و یا روان گردن مصرف میکنند تمایل بیشتری به مصرف دارو ها مسمومیتهای دارويي دارند. مسمومیت با داروهای هورمونی، داروهای آنتی میکروبيال و داروهای قلبي وتنفسي در رتبههای بعدی قرار میگیرند.
فراونی مسمومیتهای دارویی وابسته به سه عامل است :
۱)دسترسی افراد به داروها: احتمال مسمومیت با دارو هایی که بیشتر در خانه یافت میشوند بیشتر است.
۲)شدت مسمومیت زأیی داروها
3)شرایط روانی مصرف کننده دارو
مسمومیت با دارو هاي اعصاب میتواند باعث اختلال هوشیاری فرد شود .
در یک بيمارغيرهوشیار بعضی از مواد مي تواند مطرح کننده مسمومیت دارویی باشد مثلا:
۱)سابقه اختلالات روحی و روانی بیمار
2)سابقهٔ بحران روحی اخیر
۳)بوی خاص نفس و یا ترشحات دهان بیمار میتواند مطرح کنند بعضی از انواع خاص مسمومیتها باشد.
4)وجود قرص ها و کپسولها و یا ورقههای خالی قرص در اطراف بیمار
5)وجود آثاری از زخمهای ناشی از آسیب به خود در بیمار غیر هوشیار میتواند احتمال مسمومیت دارویی را مطرح کند.
در برخورد با یک بیمار غیر هوشیار (چه در اثر مسمومیت دارویی و چه غیر آن)باید به سه نکتهٔ اساسی توجه کرد :
۱)وضعيت تنفس: راه هوایی بیمار باید سریعا باز شود. در صورت وجود ترشحات فراوان، ترشحات تمیز شود، دندان مصنوعی، آدامس، مواد غذایی و یا باقیمانده دارو ها سریعا از دهان فرد خارج شود.
آیا تنفس خود بخودی دارد؟ در صورت نبود تنفس خود بخودی، تنفس دهان به دهان داده شود.
2)وضعيت قلب وعروق: به اين نکته توجه شود که آیا نبضهای بیمار لمس میشود.فشار خون بيمار اندازه گيري شود. در صورت نياز بايد ماساژ قلبي داده شودو انفوزيون وريدي مايع ايزوتونيک آغاز شود.
)درجه حرارت بيمار
پس از بررسی سه مورد حیاتی و انجام اقدامات مذکور بیمار باید هر چه سریع تر به مرکز اورژانس مسمومین منتقل شود و البته پيش از آن باید مرکز مورد نظر را از این امر مطلع نمود. داروی مشکوک را باید همراه بیمار به مرکز اورژانس حمل کرد و در صورت امکان مواد استفراغ شده در ظرف شیشه ای ریخته شود و به مرکز اورژانس منتقل شود.
در صورتی که بیمار نسبتا هوشیار است و قدرت پاسخ گویی به سوالات را دارد باید شرح حال دقیقی تا حد امکان از بیمار گرفته شود.
در تاریخچه بیمار 5 سوال اساسی باید پرسیده شود :
1) چه دارویی مصرف کرده است ؟
2)چه مقدار مصرف کرده است ؟
3)فاصله زمانی از زمان مصرف دارو چقدر است ؟
4)آیا استفراغ کرده است؟
5) بیمار از نظر وجود بیماری زمینه ای بررسی شود مثلا سابقه دیابت و مصرف قرص های پایین آورنده قند خون و سابقه فشار خون بالا و یا نارسایی قلبی ، کليوي ، کبدي و مصرف داروهای مرتبط با آن بیماری ها. در صورتيکه بيمار هوشيار نباشد اين شرح حال بايد از اطرافيان بيمار گرفته شود.
پس از اخذ شرح حال اقدام بعدی کم کردن جذب سم است . روشهای متعددی جهت پیشگیری از جذب پوستی ، چشمی ، تنفسی و به خصوص گوارشی وجود دارد .
در صورت تماس پوستی و چشمی با ماده سمي، موضع بايد به مدت 10 تا 15 دقيقه با آب معمولی شستشو داده شود. جهت کاهش جذب گوارشی دارو میتوان قبل از رساندن بیمار به بیمارستان با تحریک ته حلق، بیمار را وادار به استفراغ کرد. البته در صورتی که زمان کمی از مصرف دارو گذشته باشد (ترجیحا کمتر از یک ساعت)، بیمار هوشیار باشد ، تشنج نداشته باشد ، قادر به اوغ زدن باشد، مواد سوزاننده و یا تيز مصرف نکرده باشد و نفت و مواد مشابه آن را نخورده باشد و اولسرپپتيک فعالي نداشته باشد.
در نهایت با توجه به اینکه بیشتر از ۹۰% تماس با سموم و مسمومیتهاي دارويي در خانه رخ میدهد و همیشه و همه جا پیشگیری بهتر از درمان است باید به چند نکته توجه خاص داشت:
۱)داروها و سموم خطرناک مثل حشرها کشها در کابینتها و یا محفظه های قفل شده نگاه داری شود.
۲)داروهای مصرف نشده و تاریخ گذشته دور ریخته شود
۳)همهٔ داروها برچسب داشته باشد و برچسب داروها به خوبی چک شود .
4)داروها را از پوشش خودشان بیرون آورده نشوند و در پاکت یا کیف نگاه داری نشوند.
تاکید میکنیم فاصله زمانی بین خوردن دارو و درمان مناسب ، جهت جلوگیری از آسیب جدی یا مرگ، بسیار حیاتی است و نتیجتاً ضروری است شماره تلفنهای مراکز کنترل مسمومیت یا اورژانس نزدیک محل زندگی خود را یاد داشت کنید و در دسترس همهٔ اعضای خانواده باشد .تلفن مرکز اطلاعات داروها و سموم در دانشگاه علوم پزشکي مشهد که در ساعات اداري پاسخگو مي باشد 7634014-0511 و تلفن چهار شماره اي شبانه روزي تهران 88923195- 021 و 88890856-021 مي باشد.
به یاد داشته باشیم داروها میتوانند باعث مرگ شوند . دارویی را بدون تجویز پزشک مصرف نکنیم.
تاريخ بروز رساني : يكشنبه 24/11/89 ساعت 07:51
| 
مركز تحقيقات سم شناسي پزشكي
