|
اخبار | |  |
|
نظرسنجي | | |
صفحات پر بازديد | | |
| | |
|
|
ويروس شناسي (Virology) شاخهاي از ميکروبيولوژي (Microbiology) ميباشد. اين علم به بررسي ويروسها ، شکل و ساختمان آنها ، ژنتيک ويروسها و ساير خصوصيات آنها ميپردازد.
بیماری سل توسط باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد گشته و بیشتر در ابتدا به شکل سل ریوی بروز می کند
|
|
• ارتباط ميکروبيولوژي با ساير علوم
|
|
• دید کلی
تا اواخر قرن 19 اصطلاح ويروسهاي پالايهپذير براي مشخص کردن عوامل عفوني که از صافيهاي عبور دهنده باکتريها ، قارچها و پروتوزوئرها ميگذرند، اطلاق ميشد. چند سال بعد اصطلاح پالايهپذير حذف شد و کلمه ويروس به معني سم اختصاصا به عوامل عفوني پالايهپذير غير قابل رويت با ميکروسکوپ نوري اطلاق گرديد. طي دهه اول قرن 20 اغلب دانشمندان عقيده داشتند که ويروسها عوامل عفوني مشخصي هستند که فقط از نظر اندازه با ساير ميکروارگانيسمها تفاوت دارند. ولي به زودي کشف گرديد که ويروسها روش خاص خود را براي توليد مثل دارند و ترکيب شيميايي آنها مشخص ميباشد. ابداع ميکروسکوپ الکتروني و پيشرفت در روشهاي تجزيهاي موجب پيشرفت در شناسايي ساختمان و اختصاصات فيزيولوژيکي ويروسها شد. ويروسها به چند دليل مورد توجه خاص ميکروبيولوژيستها قرار دارند.
1. اين ذرات اساسا با کليه ميکروبهايي که شناخته شده، از نظر ساختمان و چرخه زندگي تفاوت دارند.
2. گرچه براي اغلب عفونتهاي باکتريايي داروهاي متعددي در دسترس قرار دارد ولي براي بيشتر عفونتهاي ويروسي داروي موثري وجود ندارد و از اينرو ويروسها در اغلب کشورها بيماريهاي تهديد کننده حيات انسان ايجاد ميکنند.
3. به احتمال زياد ، ويروسها با برخي از انواع سرطانها در انسان رابطه دارند.
|
|
• تاریخچه
علم ويروس شناسي ، پس از استفاده از واکسن آبله توسط ادوارد بوخنر (1798) ، تهيه واکسن عليه بيماري هاري بوسيله پاستور (1884) و انتقال بيماري موزائيک توتون از گياه آلوده به گياه سالم توسط ماير در سال 1886 آغاز شده است. در سال (1892) ايوانوسکي ، ثابت کرد که عامل مولد بيماري موزائيک توتون از صافيهاي بسيار ريز نگهدارنده باکتري عبور ميکند. ولي نتوانست به اهميت مساله پي ببرد. تا اين که بيچرنيک (1898) دانشمند هلندي که بايد او را پدر ويروس شناسي به حساب آورد ادعا کرد که عامل بيماري موزائيک توتون ، باکتري نيست و عامل مسري ديگري است. استنلي در سال 1935 با استفاده از روشهاي جديد خالص کردن پروتئينها ، ويروس را خالص کرد و به پاس اين خدمت ، موفق به دريافت جايزه نوبل شد.
|
|
• صفات عمومي ويروسها
ويروسها عواملي هستند که واجد يک نوع اسيد نوکلئيک هستند. داراي پوشش پروتئيني در اطراف اسيد نوکلئيک ميباشند. در درون سلولهاي زنده با بکار گرفتن ماشين سنتزي سلول ميزبان تکثير پيدا ميکنند و اسيد نوکلئيک ويروسي را به ساير سلولها منتقل ميسازند. چون ويروسها فاقد آنزيمهاي لازم براي متابوليسم هستند، لذا براي تکثير يافتن بايستي از ماشين متابوليکي سلول ميزبان استفاده نمايند. اين کيفيت از نظر پزشکي جهت پيدا کردن داروهاي ضد ويروسي فوقالعاده اهميت دارد. زيرا اکثر داروهايي که تکثير ويروسها را متوقف ميسازند، براي اعمال سلول ميزبان نيز اثر ميگذارند. ولي وجود ليپيدها در سطح خارجي برخي از ويروسها آنها را در برابر حلالهاي ليپيدها نظير اتر ، آسيبپذير ميسازد.
|
|
• اساس رده بندي ويروسها
ميزان اطلاعات قابل دسترس در هر زمينه براي تمامي ويروسها ، يکسان نيست و روشي که براساس آن ويروسها شناسايي ميشوند، به سرعت در حال تغيير است. امروزه اکثرا از بررسي توالي ژني به عنوان يک روش اوليه براي شناسايي ويروس استفاده ميشود و بدين ترتيب نياز به ساير اطلاعات کلاسيک نظير چگالي شناوري ويروس ، کاهش يافته است. دادههاي مربوط به توالي ژني معيارهاي پيشرفته طبقه بندي محسوب شده و گاهي باعث ايجاد خانوادههاي جديدي از ويروسها ميشوند. مورفولوژي ويروس ، خصوصيات فيزيکي- شيميايي ويروس ، خصوصيات ژنومي ويروس ، خصوصيات بيولوژيک و ... در طبقه بندي ويروسها مد نظر قرار ميگيرند.
|
|
• روشهاي انتقال و انتشار ويروسها
ويروسهاي مختلف داراي مکانيزمهايي دقيق و پيچيده براي ادامه حيات و انتقال از يک ميزبان به ميزباني ديگر هستند. روش انتقال يک ويروس از يک ميزبان به ميزبان ديگر به ماهيت واکنش متقابل بين ويروس و ميزبان بستگي دارد. ويروسها به روشهايي انتقال مييابند مثلا انتقال از فردي به فرد ديگر در اثر تماس مستقيم. بيشترين راههاي انتقال ويروسها توسط قطرات تنفسي ، ذرات عفوني معلق در هوا و تماس جنسي است. ويروسهاي گياهي بيشتر از طريق بند پايان منتقل ميشوند.
|
|
• منشا تکاملي ويروسها
انواع مختلف ويروسها از نظر منشا تکاملي با يکديگر تفاوت دارند. دو تئوري مطرح شده در اين مورد به شرح زير است.
تئوري اول
منشا ويروسها ممکن است از RNA ، DNA و يا از هر دو نوع اسيد نوکلئيک سلولهاي ميزبان باشد که بطور خودمختار همانند سازي کرده و روند تکاملي خود را طي نمودهاند. و در واقع ويروسها شبيه ژنهايي هستند که توانايي موجوديت مستقل از سلول را کسب کردهاند. توالي ژني در برخي از ويروسها با ژنهاي سلولي رمز کننده پروتئينهاي عملکردي قرابت دارند. به نظر ميرسد که حداقل برخي از ويروسها بدين روش ، تکامل يافتهاند.
تئوري دوم
ويروسها ممکن است اشکال انحطاط يافته انگلهاي داخل سلولي باشند. هيچ گونه مدرکي در دست نيست که نشان دهد ويروسها از باکتريها تکامل يافته اند. اما ممکن است منشا تکاملي ارگانيسمهاي داخل سلولي اجباري نظير ريکتسياها و کلاميدياها ، مربوط به باکتري باشد. به هر حال پولکس ويروسها به قدري بزرگ و پيچيده هستند که احتمالا از تکامل بعضي اجداد سلولي بوجود آمدهاند.
|
|
• تکثير ويروسها
اسيد نوکلئيک هر ويروس فقط تعداد معدودي از ژنهاي لازم براي سنتز ويروسهاي جديد را دارا ميباشد. اين ژنها شامل ژنهاي سازنده اجزاي سازنده آنزيمهاي لازم در چرخه زندگي ويروس ميباشد. براي تکثير ويروس بايستي ويروس سلول ميزبان را مورد حمله قرار داده و اختيار دستگاه متابوليکي آن را به عهده گيرد. در جريان تکثير ويروسي ، يک ذره ويروسي ، صدها حتي هزاران ويروس توليد ميکند. اين تغييرات شديد در سلول ميزبان ، به مرگ آن منجر ميگردد.
|
|
• پريونها
رخي کشفيات قابل توجه در سه دهه گذشته منجر به شناسايي خصوصيات مولکولي و ژنتيکي عاملي قابل انتقال به نام عامل بيماري اسکراپي که نوعي بيماري تخريب کننده سيستم عصبي مرکزي در گوسفندان است، شده است. ساختمان پريونها فقط از پروتئين ساخته شده و فاقد اسيد نوکلئيک است. بيماريهاي ناشي از پريون در انسان به علت اينکه به صورت بيماريهاي ژنتيکي و عفوني بروز ميکند کاملا اختصاصي هستند.
|
|
• مايکو باکتريوم توبرکلوزيس
سل عبارت است از يک عفونت باکتريايي مسري حاد يا مزمن که بطور اوليه ريهها را درگير ميکند ولي ممکن است به ساير اعضا گسترش يابد. سل دوران کودکي ، معمولا محدود به قسمت مياني ريهها است ولي ممکن است گسترش يافته، مننژيت ايجاد کند. سل در بزرگسالان معمولا کليه و ريهها را درگير ميکند. سل زماني تحت کنترل بود ولي عمدتا به خاطر ايدز ، فقر و سوءمصرف الکل و ساير داروها مجددا ظهور کرده است.
|
|
• عامل بيماري
باکتريهاي مايکوباکتريوم ، هوازي بوده ، بدون اسپور ، بيحرکت و ميلهاي شکل هستند. اکثر گونههاي بيماريزا به علت مقاوم اسيد بودن تميز داده ميشوند در حالي که بسياري از گونههاي ساپروفيت گرم مثبت هستند. گرچه گونههاي زيادي از مايکوباکتريوم در خاک به سر ميبرند دو گونه مهم بيماريزا در انسان عبارت است از: مايکو باکتريوم توبرکلوزيس که عامل بيماري سل است و مايکوباکتريوم لپرا که عامل بيماري جذام است.
|
|
• محل تاثير باکتري سل
باکتري سل بيش از همه از راه هوا داخل بدن شده و ريه را مبتلا ميکند. عضوهاي ديگري که پس از ريه بيشتر مورد هجوم اين باکتري قرار ميگيرند استخوانها و مفاصل هستند. روده ، پرده جنب ، پرده صفاق ، عنبيه چشم و پوست نيز ميتوانند به سل مبتلا شوند.
|
|
• سل پوستي
اين بيماري در افرادي که با حيوانات ، ضمايم آنها و يا فراورده هاي آنها سروکار دارند ديده ميشود. آغاز بيماري به صورت برجستگيهاي سفت و سخت و خشک و شاخي شکل در نواحي مخصوص بدن از جمله پشت دستها يا پاها ، اطراف انگشتان ناحيه اطراف ناخنها و حتي در مخاط دهان هم ديده ميشود. اين برجستگيها شبيه زگيل هستند و اطراف آن قرمز و متورم که پس از ماهها رنگ آن تدريجا بنفش رنگ ميشود. درمان بيماري با مراجعه به پزشک متخصص و با عمل سوزاندن با سوزن الکتروآگولاسيون و درمان عمومي سل انجام ميشود.
|
|
• سل ريوي
اين نوع سل که خطرناکترين و پر شايعترين نوع مسلوليت است در سابق به علت کمبود امکانات بهداشتي و درماني فراوانتر بود ولي امروزه خوشبختانه کاهش يافته است. بروز آن در مراحل اوليه چنان مرموز و مخفي است که فقط به کمک اشعه ايکس قابل رويت و تشخيص است. و با پيشرفت بيماري علايمي مانند سرفه ، تب و خلط خوندار ديده ميشود. با پيشرفت بيماري ممکن است اين بيماري به ساير اندامها نيز انتقال يابد. کم شدن وزن ، عرق کردن به هنگام شب و سينه درد از علايم ديگر اين بيماري است.
|
|
• عوامل افزايشدهنده خطر
• افراد بالاي 20 سال
• نوزادان و شيرخواران
• بيماري مزمني که مقاومت را کاهش داده باشد.
• استفاده از کورتيزون يا داروهاي سرکوبگر ايمني. اين داروها ممکن است سل غيرفعال را مجددا فعال کنند.
• شرايط زندگي شلوغ يا غيربهداشتي
• سوءمصرف الکل و دارو
• ايدز
• افراد بيخانمان
• بيماران خارجي يا پناهندگان
|
|
• پيشگيري
• واکسيناسيون با واکسن بثژ (گونهاي از باکتريهاي ايجادکننده سل). اين کار ممکن است از عفونت پيشگيري کند يا شدت و مدت عفونت را کاهش دهد.
• درمان پيشگيرانه به مدت چند ماه با ايزونيازيد در صورت مثبت بودن آزمون پوستي توبرکولين.
|
|
• آزمايشهاي تشخيصي
آزمونهاي تشخيصي ميتوانند شامل آزمون پوستي توبرکولين ، بررسيهاي آزمايشگاهي خون ، بررسي خلط و راديوگرافي قفسه سينه باشند. در صورت شک به ساير اختلالات ، کشيدن مايع نخاع ، برونکوسکوپي و بيوپسي از مغز استخوان ممکن است انجام شود. ممکن است جدا کردن يا بستري کردن فرد مبتلا به سل لازم نباشد. اين بيماري معمولا قبل از تشخيص گسترش مييابد. بيماران احتمالا 10 روز تا 2 هفته پس از درمان غيرعفوني ميشوند. گاه از شما درخواست ميشود نمونه خلط 24 ساعته خود را براي بررسي آزمايشگاهي جمع کنيد تا مشخص شود که آيا سل همچنان فعال است يا خير.
|
|
• داروها
داروهاي ضد سل معمولا به مدت 12 - 9 ماه. همزمان چند نوع داده ميشود تا از مقاومت باکتريايي به داروها پيشگيري گردد. سل بطور فزايندهاي نسبت به آنتيبيوتيکهاي رايج مقاوم شده است.
|
|
• درمان سل با خوراکی های طبی
• درمان با سير: سير ضد عفوني کننده بسيار قوي است. خوردن سير و نارگيل کوبيده مخلوط با آب ليموي تازه بسيار موثر است.
• درمان با گردو: گردو براي درمان سل و بيماري ديابت بسيار مفيد است. چون سرشار از ويتامينهاي A و B ، آهن و مس است. 50 درصد آن چربي است به همين دليل براي افراد مسلول و مبتلايان به ديابت تجويز ميشود.
• اثرات مفيد عسل روي افراد مسلول: در نتيجه تجريبات زياد مشخص شده است که تعدادي از مسلولين با مصرف مقدار زياد و مداوم عسل بهبود يافتهاند.
|
|
تاريخ بروز رساني : شنبه 10/10/90 ساعت 11:32
| |
| | |
مرکز تحقيقات ميکروب شناسی و ويروس شناسی
