استان خراسان

"جغرافیا و تاریخ"

استان خراسان که در شمال شرق ایران قرار دارد، مساحتی معادل 335/313 کیلومتر مربع را به خود اختصاص داده است. استان خراسان رضوی بخش کوچکی از خراسان بزرگ است. خراسان بزرگ در ادبیات ایران شامل تمامی شمال شرق ایران و بخش بزرگی از افغانستان می‌شود اما خراسان رضوی به مرکزیت شهر مشهد یکی از استان‌های کشور ایران است. این استان با مصوبه دولت در سال ۱۳۸۳ پس از تقسیم استان خراسان به سه استان ایجاد شد. افزودن واژه عربی رضوی به نام این استان ایرانی از سوی دولت کنونی، در اثر وجود آرامگاه یکی از پیشوایان شیعی به نام امام رضا (ع) در مرکز این استان صورت گرفته است. دو استان ديگر شامل خراسان شمالي به مرکزیت بجنورد و خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند می باشند.

استان خراسان رضوی با وسعتی حدود 128420 کیلومترمربع معادل 8/7 درصد مساحت کل کشور ومتشکل از 20 شهرستان ،65 بخش ،163 دهستان و8861 آبادی جمعیتی معادل 4777 هزار نفر رادرخود جای داده است.

ازجمعیت فوق 2909 هزار نفر معادل 1/60 درصد درمناطق شهری و1858 هزار نفر معادل 38.9 درصد درمناطق روستایی استان ساکن هستند .

به رغم تقسیم استان،شاخصها حاکی ازآن است که استان خراسان رضوی همچنان از جایگاه مناسبی دراقتصاد کشور برخوردار می باشد.

بخشهای شهرنشین این استان عبارتند از بردسکن ، تایباد ، تربت جام ، تربت حیدریه ، چناران ، خلیل‌آباد ، خواف، درگز، رشتخوار، سبزوار، سرخس ، فردوس ، فریمان ، قائنات ، قوچان ، کاشمر ، کلات ، گناباد ، مشهد ، مه ولات ، نیشابور

حرم مطهر امام رضا (ع)، هشتمین امام شیعیان، در مشهد بزرگترین شهر این استان است. جمعیت استان خراسان در سال 1372 شمسی معادل 661/547/6 بود که 58/56 درصد در شهرها و 36/43 درصد در روستاها اقامت داشتند و مابقی در مکان خاصی اقامت نداشتند.

از نظر جنبه های طبیعی، استان خراسان به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می شود.

که در مناطق پایین آن، دشتهای حاصلخیزی شکل گرفته است و برای توسعه کشاورزی و دامپروری موقعیت مناسبی را به بوجود آورده است و بخش جنوبی شامل دشتهای پست و تپه های کم ارتفاع می باشد و از نظر پوشش گیاهی بسیار فقیر است. به طور کلی استان خراسان ناحیه ای معتدل و آب و هوا در سراسر متغییر می باشد، دمای این استان از شمال به جنوب افزایش می یابد اما بارشهای سالانه کا هش می یابد.

مناطق بلند استان که عبارتند از ارتفاعات آلداغ و بینالود دارای آب و هوای سرد کوهستانی می باشند بجنورد، قوچان، شیروان، قسمت های جنوبی بینالود، ارتفاعات کوچه داغ، هزار مسجد و برخی از بخشهای شهرنشین مشهد دارای آب و هوای کوهستانی، قائنات و بخش های کوهستانی استان دارای آب و هوای معتدل و نیمه خشک و بخش های جنوبی دارای آب و هوای گرم و خشک می باشند.

استان خراسان دائماً عرضه زوال و به قدرت رسیدن حکومتها در طول تاریخ گذشته ایران بوده است. طایفه های ترک، عرب، تاتار، غز، قبچان، مغول، ترکمن و افغان باعث بوجود آمدن حوادث بیشماری در این قلمرو وسیع شده اند.

جغرافیدانان باستان ایران بزرگ (ایرانشهر) را به هشت قلمرو تقسیم کرده اند که خراسان بزرگترین و آبادترین قلمرو بوده است. در دوره سلسله ساسانیان، این استان توسط یک اسپهبد (ستوان) که "پارگسبان" نامیده می شد و چهار margraves که هر کدام از آنها فرمانده یکی از چهار بخش استان بودند، اداره می شد.

در دوره ی اسلامی، خراسان به چهار بخش تقسیم شده بود که هر بخش به اسم بزرگترین شهرها یعنی نیشابود، مرو، هرات و بلخ نامیده می شد.

در سال 3 شمسی عربها به ایران آمدند و در این دوره ساکنان خراسان به اسلام گرویدند. طایفه بنی عباس تا سال 199 شمسی به سرزمین حمکفرمایی می کردند، اما در سال 278 شمسی توسط طایفه طاهریان به عنوان یک قلمرو مستقل از سلطه ی آنان خارج شد و درسال 282 شمسی به متصرفات سلسه ی سامانیان پیوست.

در سال 382 شمسی سلطان محمود غزنوی خراسان را فتح کرد و در سال 427 شمسی طغرل اول (سلسه ی سلجوقیان) نیشابود را فتح کرد. سلطان محمود غزنوی بر علیه سلجوقیان جنگید و سرانجام ترکهای غزنوی سلطان سنجر سلجوقی را شکست سختی داد. در سال 539 شمسی خراسان توسط خارزمشاهی فتح شد که با حمله ی مغول ها همزمان گشت و به قلمروی ایلخان مغول پیوست.

در قرن پانزدهم، با جنبش سربداران پرچم استقلال برافراشته شد و در سال 871 شمسی خراسان توسط امیر تیمور گورکانی اشغال گردید و شهر هرات به عنوان پایتخت برگزیده شد. در سال 915 شمسی میلادی خراسان به تصرف ازبکان درآمد. بعد از مرگ نادرشاه افشار 1169 شمسی ، خراسان توسط افغانها اشغال گردید و در دوره ی قارجاریه، حمایت افغانها برای حفظ مرزهای هند منجر به تصویب معاهده ی پاریس در سال 1281 شمسی گردید و بر اساس این معاهده ایران ازدخالت در امور داخلی افعانستان منع گردید.

در این زمان خراسان به دو بخش تقسیم گردید: بخش شرقی تحت الحمایه انگلیس گردید و بخش غربی در تصرف ایران باقی ماند. به عبارتی دیگر، پرجمعیت ترین بخش خراسان از ایران جدا گردید.

در میان همه ی این پستی ها و بلندی ها، خراسان یکی از استانهای حاصلخیز و آباد ایران می باشد. از نظر جاذبه های طبیعی، با وجود محدودیت در منابع آبی، خراسان یکی از نقاط دیدنی ایران بشمار می رود. دریاچه های کوچک، چشمه های آب معدنی، مناطق حفاظت شده، ارتفاعات و دشت ها، غارها و از جاذبه های این استان می باشند. استان خراسان توسط مکانهای مذهبی و مقبره های زیارتی بیشماری احاطه شده است که شامل حرم مطهر امام رضا (ع) و صدها امامزاده می باشد که زائران و مراجعه کنندگان بسیاری را جذب می کند. شاخص های مذهبی و تاریخی، فرهنگی و توریستی شهرهای این استان بسیار چشمگیر می باشند.

"مشهد"

مشهد که در 909 کیلومتری تهران می باشد و واقع در جلگه ای میان دو کوهستان بینالود و هزار مسجد است دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است. در سال 251 شمسی میلادی، بعد از شهادت امام رضا (ع) در مکانی در اطراف طوس به نام "سناباد" که مشهد رضا (مکان شهادت) نامیده می شد، هسته ی اصلی مشهد امروزی شکل گرفت. سلطان محمود غزنوی با توجه به تخریب شهر طوس توسط مغولها در قرن سیزدهم میلادی یک مقبره در مقابل حرم ساخت و مشهد توسعه یافت و افراد بسیاری در این شهر مقیم شدند. در ابتدا، محدوده ی طوس محل اقامت قوم های غیر آریایی بود و برخی از بخش ها آن توسط عربها در دوره ی خلیفه عثمان فتح گشته بود و در دوره ی خلیفه عمر به قلمروی اسلام پیوست. طوس از جمله اولین شهرهایی بود که در معرض حمله ی مغول ها ویران گشت و مانند شهرهای دیگر استان خراسان به طور کامل نابود گردید. طوس با توجه به موقعیت خاص و حساس خود در دوره ی تیموریان و ایلخانان، در میان حاکمان متفاوتی دست به دست گشته و مردم قتل عام گردیدند.

سرانجام در سال 816 شمسی میلادی، شاهرخ پسرامیر تیموربه تخت پادشاهی نشست. بعد از حکمرانی او، طوس مورد توجه بسیاری قرار گرفت که سبب توسعه و پیشرفت آن شد. تا نیمه ی دوم قرن پانزدهم میلادی، این شهر به عنوان حومه ی شهر مشهد محسوب می شد.

برخی از ویرانه های طوس قدیم هنوز پابرجاست ولی طوس جدید نیز با توجه به آرمگانه "فردوسی" بزرگترین شاعر ایرانی، از شهرت و اعتبار خاصی برخوردار است. به هر حال امروزه مشهد پیوند ناگسستنی با تاریخ طوس قدیم دارد و سالانه میزبان صدها و هزارها زائر و مراجعه کننده می باشد و یکی از قطب های زیارتی دنیای شیعیان می باشد.

*مکانهای مهم طبیعی، فرهنگی، مذهبی و مقبره های این شهرستان عبارتند از:

· جاغرق، زشک، نغندر، سدکارده و میامی

· غارهای رزی، هندلاباد، مزدوران، مغان و کارده

· چشمه گیلاس و گرب

· قصر خورشید در كلات نادر 

· ویرانه شهر طوس قدیم

· مجموعه تاریخی کلات نادری

· آرامگاه فردوسی، شیخ طبرسی، خواجه اباصلت، نادرشاه، امام محمد غزالی

· مقبره خواجه مراد، راوی (مشهور ایرانی) و سلطان محمود غزنوی

· گنبد خشت گلی مشهد

· مصلای مشهد (مکان عبادی عمومی)

· مدارس نواب، سلیمان خان، قیاسه (خرجرد) و میرزا جعفر

· مساجد گوهرشاد و امام (شاه سابق)

· مجموعه زیارتی امام رضا

· گنبد سبز و هارونیه

· آرامگاه حر عاملی، امام زاده محمد، امام زاده یحیی، و خواجه ربیع

"اسفراین"

اسفراین در 772 کیلومتری تهران قرار دارد. بخشی از این شهر در شیب کوه جهان و بخشی دیگر در دشت واقع است و دارای آب و هوای سرد می باشد. اسفراین یکی از نقاط اصلی برای اقامت قوم آریایی بعد از ورود آنها به ایران بوده است. در زمان پارت ها، اسفراین یکی از روستاهای مهم نیشابور بود. بعد از نفوذ عرب ها، اسفراین بسیار آباد گشت و بعد از اسلام با وجود حمله ها و تخریب ها دوباره احیاء گردید. در اواخر قرن چهاردهم میلادی این شهر با حمله ی تیموریان ویران گشت. در دوره ی صفوی و ازبکان اسفراین مورد حمله قرار گرفت و در زمان افشار اسفراین قدیم به طور کامل تخریب گشت. اسفراین یکی از شهرهای پر رونق خراسان است.

* مکانهای مهم طبیعی، تاریخی و مذهبی اسفراین عبارتند از:

· درختهای تنومند قدیمی

· منطقه حفاظت شده ساری گل

· غارهای نوشیروان و عبادتگاه

· قلعه های حسن آباد، قایسر، سولاک

· قلعه فقط دژ

· تپه ی باستانی سرماران

· امام زاده احمد رضا، عبدالله کوران، شاهزاده زید، شیخ محمد رشید الدین، شاهزاده جعفر

مقبره ی شیخ علی اسفراینی

"بجنورد"

بجنورد واقع در دشتی در 701 کیلومتری شهر تهران قرار دارد و دارای آب و هوای معتدل کوهستانی می باشد. در اصل نام این شهر "بیژن گرد" بوده است. گرد به معنی محل سکونت است و بجنورد به معنی (شهر بیژن) می باشد.

بجنورد قدیم در روی تپه ای در شمال غربی مشهد کنونی واقع بوده است که در حال حاضر (ساربان محله) نام دارد. بافت نژادی بجنورد ترکیبی از دو قوم ترک و کرد می باشد.

* مکانهای مهم طبیعی، تاریخی و مقبره های مذهبی بجنورد عبارتند از:

· منطقه حفاظت شده سالوک

· چشمه های بش قارداش (پنج برادر) و بابا- امان

· غارهای بیداغ، کونه گرم، کنج کوه سیر صادق

· آینه خانه مفخم

· مقبره های بابا توکل

· امام زاده سلطان سید عباس

"بیرجند"

بیرجند در 1309 کیلومتری تهران قرار دارد و بوسیله کویر احاطه شده است. آب و هوای آن در مناطق جنوبی گرم و نواحی کوهستانی معندل می باشد. در گذشته بیرجند قسمت کوچکی از یک ناحیه به نام "قاهستان" (کوهستان) بود و بعد از اسلام موقعیت مهمی داشت. از سویی این ناحیه مکانی برای پناهندگی برخی از نهضت ها مانند اسماعیلیان بود و از سوی دیگر اهمیت زیادی از نظر پناهندگان عرب که از حکومت ستمگرانه خلیفه ی عباسی فرار کرده بودند، داشت. در بخشی از بیرجند برخی از بقایایی Zoroastrian کشف شده است.

در قرن هفدهم، در دوره ی صفوی با رسمی شدن دین شیعه و اهمیت داشتن تجارت، این شهر به گونه ای توسعه یافت که به یک مرکز دولتی ناحیه ای تبدیل شد. هم اکنون، این شهر از نظر مراکز بازرگانی و اقتصادی یکی از مهمترین شهرهای جنوب خراسان محسوب می شود.

"قوچان"

قوچان در 807 کلیومتری تهران قرار دارد. آب و هوای آن با توجه به وجود کوه هزار مسجد ارتفاعات آلاغ و شاه جهان در تابستان معتدل و در زمستانها سرد می باشد. در قرون وسطی شهر قوچان به خبوشان و خوجان مشهور بود. این شهر در زمان هولاکوخان بازسازی شد.

شاه عباس اول جنگ آورهای کرد را به این منطقه منتقل کرد تا از حمله ی ازبکان و ترکمان جلوگیری کند. در سال 1169 شمسی میلادی "نادرشاه" در تپه نادر که در نزدیکی این شهر بود، کشته شد. اکثر مکانهای تاریخی این شهر متعلق به قرن داوزدهم میلادی هستند.

* مهمترین مکانهای طبیعی، تاریخی و مقبره های مذهبی این شهر عبارتند از:

· قشمه گرماب قوچان (چشمۀ آب گرم)

· غارهای آبله و برده ستم

· مناطبق تفریحی اطراف مشهد

"طبس"

طبس در 1345 کیلومتر تهران قرار دارد و در منطقه کویری با آب و هوای معتدل در نواحی کوهستانی و گرم در دشت واقع است. شهر طبس در زمان سلطنت عثمان توسط عربهای مسلمان فتح گردید و در نیمه دوم قرن یازدهم میلادی توسط مریدان مذهب اسماعیلیان اشغال گردید. در هنگام سلطنت سلجوقیان، قلعه های اسماعیلیان به فرمان سلطان سنجر مورد حمله قرار گرفت ،در زمان شاه عباس اول این شهر توسط ازبکان ویران گردید مکانهای تاریخی بجامانده این شهر مربوط به قرن های یازدهم و پانزدهم میلادی می باشد.

با وجود تخریب مکانهای تاریخی و خسارتهای طبیعی، طبس از رونق و محسنات خاصی برخوردار است.

* مهمترین مکانهای طبیعی ، تاریخی و مقبره های مذهبی این شهر عبارتند از:

· مناره بزرگ گلشن

· دژ طبس

· قبر سپه سالار

· مسجد جم

· امام زاده طبس و حسین

· مقبره شیخ ابونصر ایروانی

"درگز"

شهر درگز 1910 کیلومتر از تهران فاصله دارد. درگز که توسط کوهها و تپه های با ارتفاع کم از سطح دریا احاطه شده، آب و هوای نسبتاً گرمی دارد. درگز بخاطر قرار گرفتن در نزدیک به مرزهای جمهوری ترکمنستان اهمیت نظامی و سیاسی دارد. تاریخی ترین محلهای این شهر به دوره افشاریه تعلق دارند. درگز امروزه در حال پیشرفت است. مسجد نادری (گنبد کبود) که 138 کیلومتر از سرخس فاصله دارد مهمترین مکان مذهبی این شهر است.

"کلات"

شهر کلات در پایان قرن چهاردهم پس از میلاد رو به ویرانی گذاشت. پس از اشغال آن توسط امیر تیمور نادرشاه، بواسطه استفاده از شرایط، نام این شهر کلات نادری گذاشته شد. بعد از نادرشاه تا سال 1303 هجری قمری کلات پایتخت دولت محلی بودکه حکومت ایران را دنبال می کرد.

"تربت جام"

تربت جام 996 کیلومتر از تهران فاصله دارد. تربت جام بر دشتی واقع شده و آب و هوای معتدل کوهستانی دارد. نام فعلی این شهر از شیخ جام است و مقبره ی او در آنجا می باشد. در گذشته، قسمت مهم شهر (با خرز) نامیده می شده که مکان تاریخی بین هرات و نیشابور است. اماکن تاریخی متعلق به قرن های چهاردهم و پانزدهم بعد از میلاد می باشند. این اماکن شامل:

· آرامگاه امیر قیاس الدین، شاه قاسم انوار و خواجه عزیز الله

· مجموعه شیخ جام تربت و شیخ الاسلام خانقاه

"گناباد"

شهرستان گناباد در فاصله 1091 کیلومتری از تهران و در یک منطقه دشتی قرار گرفته است. رشته کوههایی از غرب به شرق این شهرستان کشیده شده اند. آب و هوای آن بنا بر موقعیت طبیعی اش روی زمین، اغلب گرم می باشد.

گناباد یکی از شهرهای تابستانی ایران است که قرن ها بعد از میلاد توسط قبیله شیبانی، از مخالفان قاجار، اداره مالی شده است. این شهر به طرز بدی خراب شد اما دوباره ساخته شد و پیشرفته کرد. اماکن تاریخی حاضر در این شهر متعلق به قرن سیزدهم هستند و شامل:

· غار فاس

· آتشکده گناباد

· آرامگاه قیسور جغتای

· مسجد جام

· آرامگاه سلطانی

· امامزاده احمد

"کاشمر"

کاشمر 926 کیلومتر از تهران فاصله دارد. رودخانه شش تراز که روی آن سد تاریخی شاهی بنا شده در مجاورت شهر می گذرد. آب و هوای آن در مناطق شمالی معتدل و در مناطق جنوبی به دلیل نزدیکی به بیابان گرم است. نام قدیمی این شهر تورسیز است. در سال 529 شمسی بعد از میلاد این شهر توسط سلطان سنجر سلجوقی احاطه و خراب شد. از آن موقع ، این شهر یکی از مهمترین مراکز قوم اسماعیلیه شد. بعد از شکست و نابودی قوم اسماعیلیه، این شهر دوباره رونق پیدا کرد. اما در قرن چهاردهم توسط امیر تیمور گورکانی نابود شد. اماکن تاریخی این شهر عبارتند از:

· غار آتشگاه

· برج علی آباد

· خساره فیروزآباد، قلعه آتشگاه

· مقبره شهید مدرس

· امامزاده سید حمزه و سید مرتضی

"سرخس"

سرخس در شمال شرق استان خراسان واقع شده است. هوای سرخس در زمستانها سرد و در تابستانهای تحت تاثیر ناحیه شنی قره قروم گرم و خشک است. قدمت سرخس به قدیمی ساسانیان است. در سال 617 هجری قمری همزمان با حمله مغول به ایران، سرخس غارت و تخریب شد. تا پایان دوره قارجار، سرخس با نظام فئودالی حکمرانی می شد. آن همچنین توسط ترکمن ها به تسخیر در آمد. اماکن تاریخی سرخس شامل:

· غار بازنگان

· غار مازدراند

· مقبره بابا لقمان

"خواف"

خاف یکی از شهرهای استان خراسان است. چشم انداز طبیعی آن جلگه ای و کوهستانی می باشد. دشت خاف در معرض وزش بادهای صد و بیست روزه ی سیستان است. تاریخچه ای این شهر با تربت حیدریه یکی شده است. از اثرات جاودانه تاریخی مهم این شهر به مساجد مالک زوزان و گناباد می توان اشاره کرد.

"تایباد"

تایباد شامل قسمت های دشتی و کوهستانی است و آب و هوای خشک و نیمه خشک دارد. نام تایباد را همچنین به پاکی و خوبی نسبت می دهند. اماکن تاریخی مشهور تایباد شامل:

· مقبره خواجه عبدالله

· مساجد قیاسیه و مولانا.

"فریمان"

فریمان که تا چند سال یکی از نواحی مشهد بود در سال 1309 شمسی بعد از میلاد ساخته شد. فریمان به علت روشهای جدید معماری و وجود کارخانه قند در آن معروف می باشد.

"چناران"

چناران در میان ارتفاعات بینالود در جنوب استان و در ارتفاعات رادکان در شمال واقع شده است. آب و هوای آن سرد و کوهستانی است. تاریخ این شهر با تاریخ مشهد یکی شده است. برج تاریخی رادکان مهمترین مکان قدیمی این شهر می باشد.

- نواحی حفاظت شده استان:

استان خراسان محل زیستگاه گونه های گیاهی و جانوری مختلفی می باشد. نواحی حفاظت شده استان شامل:

· پارک ملی تندوره با وسعت 57000 هکتار

· ناحیه ای در فاصله 250 کیلومتری از مشهد، نزدیک به مرزهای ترکمنستان

· ناحیه حفاظت شده گالون با وسعت 17000 هکتار در 70 کیلومتری شمال شیروان

· ناحیه حفاظت شده ساری گل با وسعت 28000 هکتار

· ناحیه ای در شمال شرق اسفراین

· نواحی حفاظت شده میاندشت، کویر سبزوار، سالوگ، بجنوری، اسفراین شمالی و سارانی از نواحی حفاظت شده استان محل زیستگاه انواع گونه های وحشی مانند گوسفنداوریال (urial) و گوسفند قرمز غربی، بعلاوه گونه های گیاهی مختلف در سبزه زارهای پرپشت و جنگلهای پراکنده استان قابل رویت هستند.

- تسهیلات گردشگری:

همه شهرهای ا ستان به حمل و نقل (هوایی و زمینی)، ارتباطات، محل سکونت و امکانات پزشکی مجهز و به آسانی قابل دسترس می باشند و همه مردم در مورد فعالیت های گردشگری مطلع هستند. زوار زیادی هر ساله به این استان می آیند. همه اطلاعات لازم را در این کتاب بیان شده است. معروفترین سوغات استان زعفران می باشد.

"شیروان"

شهر شیروان در 773 کیلومتری تهران قرار گرفته است. شمالی ترین قسمتهای شیروان کوهستانی است و آّ و هوای سردی دارد. جنوبی ترین قسمت آن آب و هوای معتدلی دارد که ناشی از جریان رودخانه اترک است. بقایای مقبره های زرتشتیان نشان می دهد که پیش از اسلام ساکنانی در آن زیسته اند و تاریخچه کهنی دارد. در زمان عثمانیان، ساکنان شیروان دین اسلام را پذیرفتند.

شهر شیروان در زمان هخامنشیان بنا شد این شهر پس از حمله گورکانیان به شدت آسیب دید. قبایل کرد در زمان صفویان به دستور شاه عباس برای جلوگیری از حمله ازبک ها مهاجرت کردند. این شهر مرکز جنگهای محلی در زمان قاجار بود. این شهر بر طبق الگوهای معماری جدید در سالهای اخیر نوسازی شد. مهمترین مکان های مذهبی، تاریخی و طبیعی شهر عبارتند از:

· زوارم- اغاز- گلیل نامانلو

· منطقه محافظتی گلول

· غارهای پوستین دوز و کافر قله

· قبر تیموری

· امامزاده حمزه رضا

· مقبره شیخ رشیدالدین محمد

"قائنات"

منطقه قاهستان یا کوهستان (منطقه کوهستانی) به وسیله بیابانهایی از جنوب نیشابور تا سیستان احاطه شده و دارای آب و هوای کوهستانی یا معتدل نیمه خشک است. مارکوپولو در سفرش این شهر را تونوکاین نامید. این نام ترکیبی است از دو شهر بزرگ این ایالت یعنی قائن و تون ایالت قاهستان مکان مهاجرت زرتشتیان در زمان ورود عرب ها بوده است. این شهر در زمان سلجوقیان مکانی برای پیروان اسماعیلیه بود که برجهای محکمی برای دفاعی در آن ساختند.

مکانهای تاریخی مهم شهر عبارتند از:

· غار حذینگ

· مقبره بوزار جومهر

· قبر شیخ ابوالفخر

· مسجد جامع

"سبزوار"

شهر سبزوار در فاصله 645 کیلومتری از تهران قرار گرفته است. سبزوار از دو قسمت کوهستانی و دشت تشکیل شده است آب و هوای در قسمتهای دشت گرم و در قسمتهای کوهستانی معتدل است. در دوران اسلام ایالت بیهق و دو شهر مهم داشته است سبزوار و خسروجرد. این شهر پس از حمله مغول ها کاملاً ویران شده بود 1368 سال قبل از میلاد مسیح. سبزوار شهر پناهگاه و پایتخت قیام سربداران بوده و نام دارالمومنین را از آن گرفته است. در دوران ازبک ها مجدداً شهر تخریب شد اما در دوران صفویان بازسازی گردید. در دهه های اخیر سبزوار مجدداً نوسازی گردید.

بناهای تاریخی این شهر عبارتند از:

· مناره خسروجرد

· مقبره شاه طهماسب، پیراستیر، پیرمراد، مولانا کاشفی و ملاهادی سبزواری

· عارف مشهور ایرانی

· مدارس فخریه، کمیته، فسیحیه و شریعتمدار

· مسجد جامع چشم

· روستهای فری عماد و پامنار

· شعیب- ببی علی خاتون، سید علی اکبر سلطان حسین ، سید حسین، سید اسماعیل

· هفت معصوم و امامزاده یحیی

· بیلدار باشی- سید نصرین محمد و مقبره ابن پنی طیب

"تربت حیدریه"

شهر تربت حیدریه در فاصله 1005 کیلومتری تهران قرار دارد و با توجه به اینکه در دامنه کوه واقع شده آب و هوای متفاوت در نواحی مختلف دارد. در گذشته این شهر (زاوه) نامیده می شد. بر طبق روایات قرن سیزدهم قبل از میلاد مسیح شیح حیدر عارف مشهور ایرانی در آنجا زندگی می کرده است. تغییر نام آن از زاوره به تربت حیدریه به دلیل وجوده مقبره این عراف مشهور است. میراث تاریخی متعلق به عهد ساسانیان و قرن سیزدهم قبل از میلاد در آن وجود داشته و به قرار زیر است:

· بازه هوار و رباط سفید، قطب الدین حیدر، شیح حیدر

· ابوالقاسم

· مقبره شاه سنجان

"فردوس"

فردوس در فاصله 1158 کیلومتری از تهران قرار دارد این شهر در دامنه کوه کلات قرار داشته بیابانهای نمکی در قسمت های شمالی و غربی این شهر وجود دارد و آب و هوایی متغییر دارد. فردوس با نام قبلی خود (تون) شهرت دارد. دلیل بنای این شهر به خوبی معلوم نیست. این شهر قبل از اسلام تاسیس شد. فردوس شهر پررونق و توسعه یافته ای است.

"نیشابور"

شهر نیشابور در فاصله 768 کیلومتری تهران در یک دشت مسطح قرار گرفته است. ارتفاعات بینالود در قسمت شمالی و سایر ارتفاعات در جنوب غرب واقع شده است. آب و هوای آن گرم در نواحی دشتی و تقریباً سرد در نواحی کوهستانی است.

این شهر در سال 30 شمسی قبل از میلاد مسیح در زمان عثمانیان اشغال شد. و یکی از چهار شهر بزرگ خراسان در دوران اسلام بود. این شهر چنان بزرگ بود که برای آن نام (ام البلاد) مادر شهرها را دادند. در دوران اسلام موقعیت بسیار خوبی داشت چنانچه می توان نام این شهر را روی سکه های زمان سالیفات اموی دید.

در زمان غزنویان و سلجوقیان، نیشابور یکی از مهمترین شهرهای خراسان بود در سال AD 1249 این شهر به وسیله حمله مغول ها کاملاً ویران شد. در اواخر حکومت مغول ایلخان نیشابور به قبیله خاندان سربداران پیوند داده شد. این شهر یکی از مراکز هند و تمدن ایرانیان است. شاعران و متفکران بسیاری از این شهر برخاسته اند. علاوه بر این، شهر در مسیر جاده ابریشم قرار دارد.

مناطق مهم تاریخی این شهر عبارتند از:

- گرمابه طاقان کوه و چشمه شاهان گرماب

- مقبره های نظام الملک بکروی، عمر خیام شیخ عطار، فضل بن شاذان و کمال الملک

- مسجد جامع

- امامزاده سید ابراهیم و محروق

- قدمگاه

تاريخ بروز رساني : سه شنبه 27/01/87 ساعت 11:04