دريافت كارنامه تحصيلي معمولا براي دانش‌آموزان و والدين آن‌ها با اضطراب و دلهره همراه است و اين استرس در ميان دانش‌آموزاني كه به هردليل امتحان خود را باموفقيت برگزار نكردند، بيشتر ديده مي‌شود. بدون شك همه دانش‌آموزان در امتحانات نتايج دلخواه و مناسب را بدست نمي- آورند و علت اين مساله نيز به عوامل مختلفي بستگي دارد. ويژگي‌هاي فردي دانش‌آموز، عوامل آموزشگاهي، خانوادگي و اجتماعي مي‌تواند در نحوه نتيجه‌گيري دانش‌آموز موثر باشد اما برخي از والدين بدون توجه به اين مسايل، نتايج ضعيف درسي فرزندان خود را بر نمي‌تابند و پس از اطلاع از نمرات ضعيف فرزند خود، به آن‌ها برچسب‌هاي ناروايي مي‌زنند. زدن برچسب نه تنها هيچ كمكي براي پيشرفت تحصيلي دانش‌آموز نمي‌كند بلكه در اغلب موارد دانش‌آموز را از اشتياق ادامه تحصيل و كسب موفقيت درسي هم باز مي‌دارد. صدور كارنامه‌هاي دانش‌آموزان دوره‌ابتدايي و بعداز آن دوره راهنمايي چند روز ديگر آغاز مي‌شود و باتوجه به سنين دانش‌آموزان ياد شده، نحوه برخورد با نتايج تحصيلي اين گونه دانش‌آموزان ضروري به نظر مي‌رسد. يك برخورد نامناسب مي‌تواند همه تلاش‌هاي والدين، معلمان و مسوولان مدرسه را باناكامي روبه‌رو كند و به يقين اين نتيجه مورد نظر هيچ يك از عوامل ياد شده نيست. كارشناسان تربيتي به خانواده‌ها توصيه مي‌كنند كه هنگام دريافت كارنامه دانش‌آموزان و اطلاع از نمرات ضعيف فرزندان خود، مواظب روح و روان آن‌ها باشند و از سخت‌گيري و بي‌احترامي نسبت به آن‌ها پرهيز كنند.

* مواظب شخصيت فرزند خود باشيد. به او برچسب‌هايي نظير تنبل، كودن، بي عرضه و غيره نزنيد بلكه با تاكيد بر نقاط مثبتش در وي انگيزه فعاليت ايجاد كنيد.

* در هنگام دريافت كارنامه، بهتر است او را در موقعيت‌هايي قرار دهيم كه فعاليت‌هايش توام با موفقيت و تجربه‌هاي شيرين باشد.

* همواره سعي كنيد توانمندي‌هاي او را مد نظر قراردهيد نه ضعف‌هاي او را.

* به تفاوت‌هاي فردي فرزندتان توجه كنيد، مبادا او را با ديگران مقايسه كنيد بلكه تنها مي‌توانيد نمرات او را با يكديگر مقايسه كنيد.

* توقع و انتظار از فرزندتان در حد توانايي‌هايي او باشد.

* وقتي نمرات فرزندتان ضعيف است تنها او را مقصر ندانيد و اين پرسش‌ها را از خود بپرسيد كه آيا الگوي تلاش و جديت براي او بوده‌ايد؟ آيا جريان تحصيل او را پيگيري كرده‌ايد؟ آيا محيط خانه براي درس خواندن آماده بود؟ آيا دوستان او را مي‌شناسيد؟ و آيا ضعف جسماني و بيماري نداشت؟

* چنانچه نمره خوب يا نسبتا خوب در كارنامه وجود دارد به آن اشاره كنيد. اگر همه نمرات درسطح پايين است باز مي‌توانيد از نمرات ديگر بالاتر اشاره كنيد و سپس علت ضعيف بودن نمرات را از فرزند خود جويا شويد و به به فرزندتان بگوييد چه كمكي از دست ما بر مي‌آيد.

* با يكديگر همه راه‌هاي ممكن را بررسي كنيد و به او اطمينان دهيد كه شما حامي او هستيد، او را دوست داريد. * اگر بعداز بررسي علل، درصدد رفع ضعف خود است، تا آن‌جا كه امكان دارد شرايط فعاليت را براي او آماده كنيد و به فرزند خود قوت قلب دهيد و متذكر شويد كه هنوز دير نشده‌است.

* با نگاهدقيق به كارنامه نمرات درس‌هاي مختلف را با ميانگين درس‌هاي كلاس مقايسه كنيد و نمرات خوب و خوب‌تر را مورد توجه قرار دهيد و براي تلاشي كه در كسب آن‌ها صورت گرفته وي را تحسين كنيد.

* با كمك و تمايل فرزند خود،برنامه‌اي براي آمادگي و مرور درس‌هاي تجديدي براي او تنظيم‌كنيد تا دانش‌آموز از هم‌اكنون به فكر امتحانات مجدد (شهريور ماه) باشد.

* عدم موفقيت دانش‌آموز در درس‌ها نبايد سبب محروميت اواز تفريح، مسافرت، گردش با دوستان و استراحت شود بلكه بايد براي همه كارهاي او برنامه‌ريزي كرد زيرا فرزند شما به همه آن‌ها نياز دارد.

* فراموش نكنيم كه دانش‌آموز ناموفق نيز مانند ساير دانش‌آموزان حدود ‪۹ ماه تلاش كرد و براي موفقيت در امتحانات و ورود به سال تحصيلي آينده، نياز به گردش و تفريح و استراحت كافي دارد.

* بامشاورمدرسه نيز مشورت كنيد تا شمارا در پيداكردن بهترين راه‌حل و علت مشكل ياري كند

نگرش مطلوب به امتحان

1 - به‌عنوان والدين سعي كنيم براي اين سؤال كه امتحان از نظر ما چه اهميتي دارد؟ پاسخ يافته و رفتار مناسبي داشته باشيم. بر اين اساس چنانچه طرز برخورد ما با فرزندمان در مورد امتحان به‌عنوان امري براي شناخت ميزان يادگيري مطالب و رفع نواقص آن باشد‏، مشكلي نيست. اما درصورتي كه تأكيد خاصي داشته باشيم و فرزند خود را مورد خطاب قرار داده و در مورد امتحان به او هشدار دهيم، موجبات ترس و اضطراب از امتحان را در وي فراهم آورده‌ايم.

2 - امتحان را در نظر دانش‌آموز بيش از حد بزرگ جلوه ندهيم، بلكه از امتحان به‌عنوان راهي براي تعيين سطح يادگيري و رفع مشكلات درسي، سخن بگوييم. در اين صورت دانش‌آموز امتحان را به‌عنوان عامل مثبت در تحصيل مي‌شناسد، نه عامل منفي كه هدف آن مچ‌گيري اوست.

3 - اهداف امتحان را براي فرزند خود بازگو كرده، به روشني مفهوم امتحان را به او تفهيم كنيم تا در نهايت به‌دليل يادگيري مطلب درسي، مطالعه و فعاليت كند، نه براي امتحان و كسب نمره. به عبارت ديگر از راه طبيعي علاقه به يادگرفتن را در وي ايجاد كنيم نه با ترساندن از امتحان.

4 - توجه داشته باشيم كه ميزان و سطح يادگيري مطالب درسي توسط فرزندمان، داراي اهميت است نه نمرات بالاي او در امتحان. چه بسا فرزنداني كه نمرات بالايي در امتحانات آورده‌اند اما مطالب درسي را پس از گذشت چند روز فراموش كرده‌اند و چه بسيار دانش‌آموزاني كه در امتحان نمره بالايي نياورده‌اند ولي مقدار قابل توجهي از مطالب درسي را به خوبي آموخته و آن را به‌طور عملي تجربه كرده‌اند.

5 -فرزندان خود را از نظر نمره‌هاي امتحاني با دوستان و همسالان و فرزندان بستگان و همسايگان مقايسه نكنيم. چه، اين مقايسه موجب ايجاد ذهنيت منفي در او نسبت به امتحان شده، به تدريج اعتماد به نفس او را نيز از بين مي‌برد.

6 - قبل از امتحان با دادن وعده‌هايي نظير: اگر در اين امتحان فلان نمره را بگيري، فلان جايزه را برايت تهيه مي‌كنم فرزند خود را تحت فشار و اضطراب دروني قرار ندهيم بلكه هميشه اين طور اظهار كنيم كه تو سعي و تلاش خود را بكن تا بتواني مطالب را خوب ياد بگيري.

7 - در مورد امتحان طوري با فرزند خود رفتار كنيم كه او بتواند نظريات و نگراني‌هاي خود را در مورد آن آشكارا بيان كند‏، حتي اگر شكست خورده باشد. در چنين وضعيتي لازم است علت‌ها را شناسايي كرده، او را راهنمايي كنيم تا از طريق برنامه‌‌ريزي مناسب، ضعف‌هاي خود را شناسايي كند و با برطرف كردن آنها بر ميزان يادگيري خود بيفزايد.

8 - توجه داشته باشيم، فرزندي كه نمره خوبي در امتحان كسب نكرده از نظر شخصيتي فرد بدي نيست بلكه فعاليت او در زمينه فلان درس و امتحان در حد نمره‌اي است كه به دست آورده

انواع اضطراب تحصيلي :

· اضطراب تسهيل كننده يا تسريع كننده : ميزان متوسط اضطراب و فشار موجب تسهيل كاركردفرد مي شود(براهني 49)

· اضطراب ناتوان كننده :‌اگر اضطراب از حد معيني فراتر رود باعث پريشاني ، عدم تمركز ، احساس درماندگي ،‌ اختلال ذهني ،‌شناختي و رفتاري /جسمي مي گردد.

عملكرد ضعيف افراد مضطرب تنها به نقايص شناختي مربوط نمي شود. دراين افراد اضطراب مي تواند مربوط به شايستگي و صلاحيت انجام امتحان ، نقص درروش هاي مطالعه و كمبود مهارت هاي امتحان باشد.

در اضطراب امتحان متغيرهاي زيادي مؤثر مي باشد كه در اين ميان اضطراب عمومي و كلي مهم تر مي باشد.

زمان شكل گيري اضطراب امتحان :

اضطراب امتحان در سنين 12ـ10 سالگي شكل مي گيرد .

در 25% از دانش آموزان اضطراب امتحان آسيب زا بوده و با افزايش سن ميزان آن افزايش مي يابد.

نقش جنسيت در اضطراب امتحان :

به دليل مسايل فرهنگي و نقش هاي جنسيتي دختران مضطرب تر از پسران هستند ،‌زيرا اضطراب توسط دختران و زنان پذيرفته شده است . (‌كريگ و دابسون 1995).

گسترش و ثبات اضطراب امتحان :

ساراسون (1973) اعتقاد دارد،‌اضطراب حالتي است كه در تعامل والدين با كودك گسترش يافته و ثبات مي يابد. او ادعا مي كند والدين كودكان داراي اضطراب امتحان ، علاوه بر اين كه نياز به محبت و امنيت آنها راناديده مي گيرند ،‌دركمك كردن به آنها نيز كارا نيستند. اين اوليا فرزندان خود را بون توجه به علايق و استعدادهاي آنهابراي كسب موفقيت مورد نظر خود تحت فشار قرار مي دهند. در برخي موارد والدين آرزوهاي تحقق نيافته ي خود را به فرزندانشان القا مي كنند.

عوامل مؤثردرميزان اضطراب امتحان :‌

· تنبيه كودك به واسطه ي نمره ي كم

· انتظارات معلم

· مهارت هاي تحصيلي و روش هاي مطالعه

· دشواري امتحان

· شرايط برگزاري امتحان

· هوش

· طبقه اقتصادي ،‌اجتماعي

· انگيزه پيشرفت

· نوع شخصيت

· و ...

·

عوامل بوجود آورنده ي اضطراب امتحان :

1. فردي: انتظاربيش از حد از خود/ضعف اعتماد به نفس/عدم باور مثبت نسبت به موفقيت / رقابت بيش از حد/عدم آمادگي و برنامه ريزي لازم / عدم تمركزبر امتحان و درس خواندن /شخصيت مضطرب و كمال گرا/كم بودن انگيزه / هوش متوسط/ و...

2. خانوادگي :‌سخت گيري بيش از اندازه /عدم حمايت و تشويق /والدين مضطرب/اختلافات خانوادگي /رقابت غير منطقي/تهديدهاي بي مورد/توجه بيش از حد به مسايل تحصيلي فرزند/ الگوهاي خشك فرزندپروري/سرزنش و تنبيه / وضعيت اقتصادي پايين / عدم تشويق / و...

3. عوامل مدرسه اي : انتظارات غير واقعي آموزگاران /محيط نامناسب امتحان / مقررات خشك/ نوع پرسش هاي امتحان / ايجاد رقابت هاي ناسالم / عدم توجيه دانش آموزان براي امتحان /عوامل مزاحم مثل سر و صداو نور/ تهويه ي نامناسب

نشانه ها و علايم اضطراب امتحان :

· oناراحتي هاي گوارشي ،‌آشفتگي معده ،‌سرگيجه، بي اشتهايي، حالت تهوع

· تپش قلب ، بي خوابي، تنگي و كوتاهي نفس

· لرزش در صدا ، ضعف ، عرق كردن

· لكنت زبان ،‌خشكي دهان

· عدم تمركز ، ضعف خود پنداره ، آشفتگي ذهن ، ارزيابي غلط از توانايي هاي خود، افت تحصيلي ، بيزاري از مدرسه ، خطاهاي ادراكي، حواس پرتي، هيجانات افراطي، كاهش سيستم ايمني بدن

علايم اضطراب پس از امتحان :

· بي تفاوتي ساختگي و ظاهري

· احساس گناه ( چرا بيشتر مطالعه نكردم )

· خشم ( آموزگار نمي خواست من نمره ي قبولي بياورم )

· سرزنش ( اگر كتاب درسي آنقدر خسته كننده نبود! )

· افسردگي ( دليلي نمي بينم كه بعد از امتحان در مدرسه بمانم)

·

درمان هاي روان شناختي ،‌دارودرماني يا هردو ؟

مطالعات نشان داده است كه انواع خاص مداخله هاي روان شناختي نه تنها از دارو نماهاي معتبرمؤثر- تر هستند بلكه بهتر از رويكردهاي دارويي موجود بوده و دست كم در موقعيت قابل قبولي قرار دارند . مداخله ي روان شناختي اثر دراز مدت و حتي بيماران تا دوسال بعد نيز وضعيت بهبود خود را حفظ مي - كنند ، درحالي كه داروها عوارض جانبي مانند گيجي ،‌خشكي دهان را ايجاد نموده و قطع آن نيز به دليل وابستگي جسمي و رواني فرد را دچار مشكل مي نمايد .

شيوه هاي درماني شناختي ـ‌درماني

1. تن آرامي

2. حساسيت زدايي منظم

3. ايمن سازي در مقابل استرس

4. آموزش مهارت هاي مطالعه

5. مقابله با باورهاي غير عقلاني و غير منطقي

6. ايمن سازي در مقابل استرس

7. روش پس خوراند زيستي ( افراد به گونه اي به دستگاه هاي هدايت كننده متصل مي شوند تا بتوانند پيوسته اطلاعات دقيقي درباره ي فعاليت هاي فيزيولوژيكي خود مانند ضربان قلب يا تنش عضلاني رادر اختيار داشته باشند . براساس دستور العمل هاي درمانگر و توجه به علامت هاي دستگاه هدايت كننده بيماران به تدريج مي آموزند كه فعاليت هاي ارادي و حتي فعاليت هاي فيزيولوژيكي غير ارادي خود را مهار كنند . )

8. آموزش توجه (عدم توجه به محرك هاي نامربوط به تكليف و توجه به محرك هاي مربوط به تكليف)

نقش اولياي مدرسه در كاهش اضطراب امتحان :

- عدم ايجاد ترس و واهمه از امتحان در دانش آموزان ( جلسه ي امتحان نه انتقام)

- اطمينان خاطر به دانش آموزان درراستاي طراحي سؤالات از متن كتاب

- گنجاندن سؤالات دشواردر شماره هاي آخر

- اجتناب از ايجاد رقابت ناسالم در ميان دانش آموزان

- هدف امتحان ارزيابي از دانسته هاي دانش آموزان مي باشد نه آنچه را كه نمي دانند

- توجه به اصول سنجش و اندازه گيري خصوصاً سطح دشواري سؤالات

- اجراي امتحانات مستمر و خودآزمايي به منظور آشنا كردن دانش آموزان با سؤالات و نحوه ي امتحان

- كاهش اعتبار نمره و ارزش گذاري به فعاليت هاي علمي و تحقيقات

- آموزش هاي جبراني

- اجراي مسابقات علمي متعدد

- و ...

نقش مدير در كاهش اضطراب امتحان :

· اعلام برنامه ي امتحان به دانش آموزان يك هفته قبل از امتحان

· تنظيم زمان آزمون ها با توجه به سختي و آساني دروس

· اجتناب از برگزاري امتحانات با وقت بسيار كم

· هدايت دانش آموزان به محل برگزاري امتحان چند دقيقه قبل از شروع آزمون

· پيش بيني محل برگزاري و امكانات مناسب مانند تهويه ، نور كافي ، دماي مناسب ، صندلي ، حذف عوامل مزاحم صوتي و ... جهت اجراي آزمون

· توسل به دعا و نيايش و توكل به خدا هنگام شروع امتحان

· عدم جابجايي دانش آموزان هنگام شروع امتحان

· حضور معلم در جلسه و بيان جملات آرامش بخش به دانش آموزان

· عدم گفتگو با دانش آموز در زمان امتحان

· عدم توقف مراقبين بالاي سر دانش آموزان

· عدم گوشزد نمودن مراقبين به جواب اشتباه سؤال

· اجتناب از برخورد شديد با دانش آموزان خاطي

· پيش بيني سيستم تهيه سؤالات امتحاني با كيفيت بالا و خوانا و مناسب

· عدم گفتگو با دانش آموزان حين امتحان

نقش خانواده در كاهش اضطراب امتحان :

· جو عاطفي دور از تنش و مشاجره

· محدود نمودن ميهماني و رفت و آمدهاي مكرر

· توجه به خواب ، استراحت و تفريح دانش آموزان

· كاهش يا حذف وظايف محوله ي خانگي به دانش آموزان

· حمايت عاطفي و اطمينان بخشي دردوران امتحانات به دانش آموزان

· كاهش زمان تماشاي تلويزيون تا حد امكان

· خودداري از ايجاد ترس ودلهره در دانش آموزان

· خودداري از فشار و توقع بيش از براي مطالعه از دانش آموزان

· خودداري از سرزنش دانش آموزان به واسطه ي امتحان ناموفق

· خودداري از حبس نمودن دانش آموزان جهت مطالعه

· ü پيش بيني تغذيه ي مناسب و قوي ويژه ي دانش آموزان در ايام امتحانات و عدم مصرف مواد كافئين دار مانند : نوشابه ، قهوه و غذاهاي ادويه داردربرنامه ي غذايي

· عدم بروز انتظار بالا و كمال گرايي از فرزندان از سوي خانواده نسبت به نمرات بالا

· عدم مقايسه فرزندان با يكديگر و با ديگران

· عدم تأكيد مكرربه درس خواندن

· ايجاد انگيزه ، تقويت روحيه با ارايه ي پاداش و تقويت هاي مطلوب

· مروربرگه هاي امتحاني فرزندان به منظور شناسايي ورفع نقاط ضعف درسي آنان

· مصرف عرق نعناع ، دوغ ، عرق بيدمشك و كاسني

نقش دانش آموزان در كاهش اضطراب امتحان :

· توسل به دعا و نيايش و توكل به خدا هنگام امتحان

· تقسيم مباحث كتاب ومطالعه ي به مرور دروس

· تنظيم وقت با برنامه ي امتحاني

· بستن كتاب وتكرار مطلب آموخته شده به منظور كاهش اضطراب

· تكرار جملاتي مانند : « شروع هركاري درابتدا آنطور كه بايد خوشايند نيست ، وقتي كه پيشرفت كردم انگيزه ي بيشتري پيدا خواهم نمود. »‌ به منظور كاهش اضطراب و افزايش اعتماد به نفس

· شب امتحان زمان مرور درس است .

· اضطراب نوعي احساس فريب انگيز است كه به شما القا مي كند از پس هركاري كه قراراست انجام دهيد بر نمي آييد. پس در شرايط اضطراب دست از تلاش و كوشش برنداريد و به مطالعه ي درس امتحاني مشغول شويد .

· بيان اضطراب و قلمداد نمودن اضطراب امتحان به عنوان يك اختلال جزيي

· استراحت و غذاي كافي جهت شب امتحان

· حفظ سلامتي و آرامش رواني در دوران امتحان

· نشستن روي صندلي امتحان و كشيدن چند نفس عميق

· رهانمودن عضلات بدن و تنفس عميق

· پوشيدن لباس مناسب و خوردن تغذيه ي كافي قبل از امتحان

· خودداري از القاي منفي مانند : من حتماً قبول نخواهم شد.

· ابتدا سؤالات آسان را پاسخ دهيد

· به اتفاقات و رخدادهاي خاص درجلسه توجه نكنيد.

· از نشستن در كنار دانش آموزان مزاحم خودداري كنيد.

توصيه هاي ويژه آغاز امتحانات دانش آموزان ( روش هاي صحيح مطالعه ):

بارها شنيده ايم كه دانش آموزان مي گويند : «ديگر حال و حوصله خواندن اين كتاب راندارم »‌و يا « 10 بار خوانده ام و تكرار كرده ام ولي باز ياد نگرفتم » در اين مورد مشكل چيست ؟ مطمئناً اگر چنين باشد، مطالعه كاري سخت و طاقت فرسا است . اما چنين نيست. واقعيت اين است كه اين گروه از فراگيران ، روش صحيح مطالعه رانمي دانند و متأسفانه درمدرسه نيز چسزي راجع به چگونه درس خواندن نمي آموزند. يادگيري و مطالعه ، رابطه ي تنگاتنگ و مستقيم بايكديگر دارند، تاجايي مي توان اين دو را لازم و ملزوم يكديگر دانست ، براي اينه ميزان يادگيري افزايش يابد بايد قبل از هرچيز مطالعه اي فعال و پويا داشت . براي داشتن مطالعه اي فعال و پويا نوشتن نكات مهم در حين خواندن ضروري است تا براي مرور مطالب ، دوباره فعال و پويا نوشتن نكات مهم حين خواندن ضروري است تا براي مرور مطالب ،

مزاياي شيوه ي صحيح مطالعه :‌

1. كاهش زمان مطالعه

2. افزايش ميزان يادگيري.

3. طولاني تر نمودن مدت نگهداري مطالب درحافظه

4. بخاطر سپاري آسان اطلاعات

تاريخ بروز رساني : سه شنبه 07/08/87 ساعت 06:06

استرس دردانش آموز