اسامي تعدادي از تركيبات شيميايي گروه I
| آكريليك اسيد |
تترا فلئورو اتيلن |
| آكريلو نيتريل |
وينيل استات |
| بوتا دي ان |
وينيل استيلن |
| كلروبوتا دي ان (كلروپرن) |
وينيل كلرايد |
| كلروتري فلئورواتيلن |
ونيل پيريدين |
| متيل متا آكريلات |
وينيليدين كلرايد |
| استيرن |
|
گروه II :
اين گروه شامل تركيباتي هستند كه در هنگام تلغيظ شدن (بوسيله تقطير يا تبخير) خطر توليد پراكسيد دارند. مقدار پراكسيد در اين تركيبات بايد در صورت تلغيظ شدن يا رسيدن به يك غلظت مشخص اندازه گيري شود. اين تركيبات را بيشتر از 12 ماه نگهداري نكنيد.
اسامي تعدادي از تركيبات شيميايي گروه II
|
استال |
دي اكسان (P-dioxane) |
|
كومن (ايزو پروپيل بنزن) |
اتيلن گليكول دي متيل اتر (glyme) |
|
سيكلو هگزن |
فوران |
|
سيكلو اوكتن |
متيل استيلن |
|
سيكلو پنتن |
متل سيكلو پنتان |
|
دي استيلن |
متيل-1- بوتيل كتون |
|
دي سيكلو پنتا دي ان |
تترا هيدرو فوران |
|
دي اتيلن گليكول دي متيل اتر(diglym) |
تترا هيدرو نفتالين |
|
دي اتيل اتر (ether) |
وينيل اتر |
گروه III:
پراكسيد توليد شده توسط اين تركيبات حتي بدون تغليظ شدن ممكن است منفجر شود. اين تركيبات را بيشتر از سه ماه نگهداري نكنيد.
|
تركيبات آلي |
تركيبات غير آلي |
|
دي ونييل اتر |
پتاسيم (فلزي) |
|
دي ونييل استيلن |
پتاسيم آميد |
|
ايزو پروپيل اتر |
سديم آميد |
|
ونييليدن كلرايد |
|
مايعات و گازهاي سرمازا(Cryogenic)
تركيبات سرمازا(Cryogenic) : گازهايي هستند كه در دماهاي پائين به مايع يا جامد تبديل شده اند. نمونه هايي از اين تركيبات سرمازا عبارتند از : هليوم مايع، نيتروژن مايع، اكسيژن مايع و يخ خشك (دي اكسيد كربن جامد).
خطراتي كه بدليل استفاده از تركيبات سرمازا(Cryogenic) ممكن است رخ دهد عبارتند از : صدمات بافتي ( به شكل يخ زدن بافت به علت سرما)، ايجاد خفگي بدليل جانشين شدن اين تركيبات با اكسيژن موجود در هوا، احتمال انفجار بدليل نوسانات فشار در ظرف نگهداري.
خطر ديگري كه هنگام استفاده از هيدروژن مايع، هليم مايع، و بويژه نيتروژن وجود دارد تغليظ شدن اكسيژن مايع است، كه اگر اكسيژن مايع با مواد قابل اكسيد شدن تماس پيدا كند امكان انفجار وجود خواهد داشت.
نكات ذيل هنگام استفاده از تركيبات سرمازا (Cryogenic) بايد رعا يت شود :
• نگهداري و كار كردن با مواد سرمازا(Cryogenic) بايد در مكاني كه هواي آن به خوبي تهويه مي شود انجام گردد. (از نگهداري و كاركردن با اين مواد در فضاهاي كوچك و درب بسته اجتناب كنيد).
• به عنوان يك اقدام پيشگيرانه هميشه موقع جابجاكردن يا كار كردن با مواد سرمازا از دستكش مخصوص استفاده كنيد.
• موقع تخليه ماده سرمازا يا بازكردن درب ظرف آن بايد ماسك محافظ صورت پوشيده شود.
• حمل و نقل مواد سرمازا(Cryogenic) بايد به شيوه صحيح و تأييد شده انجام گيرد (مثلاً استفاده از ظروف دو جدارة مخصوص). بايد مراقبت نمود كه شيوه كار باعث افزايش بيش از حد گاز و بالارفتن فشار نشود.
• در صورت استفاده از بالابرهاي برقي براي انتقال مواد سرمازا بايد درب ظروف مورد استفاده كاملاً سفت و محكم بوده و حداكثر ظرفيت آن يك ليتر (براي مواد مايع) يا يك كيلوگرم (براي مواد جامد) باشد.
مواد منفجر شونده
تركيب قابل انفجار تركيبي است كه در صورت قرار گرفتن در معرض ضربه ناگهاني، فشار يا دماي بالا، سبب آزادكردن مقادير زيادي حرارت و گاز با فشار زياد به محيط مي شود.
جدول زير نام موادي است كه در صورت تركيب شدن با يكديگر توانايي توليد ماده منفجرشونده را دارند. اين واكنشگرها به شكل عمومي در آزمايشگاهها موجود است.
- استون + كلروفرم در حضور يك باز
- استون + مس ، نقره جيوه يا نمكهاي آنها
- آمونياك (محلولهاي آبي آمونياك)+CL2، Br2، I2
- كربن دي سولفيد + سديم آزيد
- كلر + يك الكل
- كلروفرم يا تتراكلريد كربن + پودر آلومينيوم يا منيزيم
- شاركول + عامل اكسيد كننده
- دي اتيل اتر + كلر
- دي متيل سولفوكسيد + يك آسيل هاليد ، SOCl2 يا POCl3
- دي متيل سولفوكسيد + Cro3
- اتانول + كلسيم هيپوكلريت
- اتانول + نيترات نقره
- اسيد نيتريك + استيك اسيد يا استيك انيدريد
- پيكريك اسيد + نمك يك فلز سنگين مانند سرب، جيوه يا نقره
- اكسيد نقره + آمونياك + اتانول
- سديم + هيدروكربن كلردار
- سديم هيپوكلريت + آمين
سموم ‹‹Poisons››
سموم، تركيباتي شيميايي هستند كه در صورت استنشاق، خوردن، تزريق يا جذب پوستي آنها در بدن، باعث صدمه به اندامهاي هدف، مانند كبد، ريه يا اندام تناسلي مي گردند.
سيلندرهاي گاز فشرده
خطرات ناشي از وجود سيلندرهاي حاوي گاز فشرده در آزمايشگاه به دو صورت شيميايي يا فيزيكي ممكن است باشد.
- آزاد شدن ناگهاني حجم زيادي از يك گاز در محيط مي تواند سبب كم شدن اكسيژن موجود در هوا و متعاقب آن ايجاد خفگي در افراد حاضر در آزمايشگاه نمايد.
- بعضي از گازهاي موجود در آزمايشگاه به دليل قابليت زياد اشتعال پذيري شان ممكن است سبب آتش سوزي در محيط شوند.
- در صورتي كه شير خروجي در اثر ضربه به سيلندرها آسيب ديده باشد، احتمال بروز صدمات جبران ناپذير وجود دارد.
( توجه : 1- درپوش شير سيلندر در موقع حمل و نقل بسته باشد.
2- در آزمايشگاه سيلندر گاز فشرده، با وسيله اي مناسب به ديوار ثابت شود.
3- حمل و نقل سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاهها با وسيله مخصوص آن انجام شود.)
جابجايي سيلندرهاي گاز فشرده
- جابجايي سيلندرهاي گاز فشرده، بايد بوسيله دوچرخه مخصوص آن كه مجهز يه زنجير محافظ سيلندر است انجام شود.
- به منظور محافظت از شير سيلندر، حتماً موقع حمل و نقل درپوش محافظ شير بسته شده باشد.
- سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاه حتماً به وسيله زنجير يا تسمه اي محكم به ديوار ثابت شده باشد.
روشها و اقدامات احتياطي براي كاركردن با سيلندرهاي گاز فشرده
رعايت نكات احتياطي در ارتباط با سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاه :
- سيلندرها، يا در نگهدارندة فلزي مخصوص كه در كف آزمايشگاه است قرار مي گيرد يا بوسيله تسمه يا زنجيري فلزي به ديوار ثابت مي شود و يا بوسيله يك گيره به ميز كار نصب مي گردد.
- سيلندرها را در مسير تردد عمومي قرار ندهيد.
- سيلندرهايي كه حاوي گازهاي قابل اشتعال هستند در مكاني دور از شعله ( چراغ بونزن) و گرم كننده هاي برقي (هات پليت) بگذاريد.
- براي اطمينان از نوع گاز موجود در سيلندر، به رنگ سيلندر اعتماد نكنيد، بلكه حتماٌ برچسپ سيلندر را بررسي كنيد.
- با توجه به نوع گاز سيلندر، تنها از شير تنظيم كننده (رگولاتور) مخصوص به آن گاز استفاده كنيد.
- شيرهاي خروجي در مواقعي كه لازم نيست بايد بسته باشد.
- هرگز خودتان اقدام به پركردن مجدد سيلندر نكنيد. توليد كنندگان مربوطه اين كار را خواهند كرد و در صورت نياز، سيلندرها را رفع نقص خواهند نمود.
مواد شيميايي خيلي خطرناك
Highly Hazardous Substances
بر اساس استاندارد تعريف شده به وسيله ادارة ايمني و سلامت شغلي
[occupational safety and Health Administration (OSHA)]، مواد شيميايي اي كه خطرات ويژهاي دارند تحت عنوان Particularly Hazardous Substances (PHS) نام گذاري و در سه گروه تقسيم بندي شدهاند.
(PHS) به تركيبات شيميايي اطلاق مي شود كه اگر به طور صحيح و مناسب بكار برده نشوند، ممكن است صدمات فوق العاده شديدي براي افرادي كه با آنها سروكار دارند ايجاد كند. اين صدمات ممكن است به صورت سرطان- صدمه به جنين- ايجاد عيوب ژنتيكي- عقيمي يا ايجاد تغيير در دستگاه توليد مثل باشد. بعلاوه سرايت مقادير بسيار كم بعضي از تركيبات مانند مهاركننده كولين استراز، سيانيد يا مواد شيميايي فوق العاده سمي، ممكن صدمات جبران ناپذير و حتي مرگ به دنبال داشته باشد.
بنابراين كار كردن با اين تركيبات در آزمايشگاه مستلزم رعايت اقدامات ايمني شديدتر و بيشتري مي باشد.
( با توجه به مقادير و روشي كه هنگام كار كردن با اين مواد در آزمايشگاه اتخاذ مي شود بايد دستورالعمل ايمني مناسب را رعايت نمود.)
براساس تقسيم بندي OSHA، سه گروه آن به قرار زير است:
1- موادي كه به عنوان عوامل سرطان زا شناخته شده اند. Carcinogen) "Select"
موادي كه توسط OSHA به عنوان (گروه مواد سرطان زا) انتخاب شده اند Carcinogen) (Select در يكي از زير گروههاي زير قرار مي گيرند.
الف- موادي كه توسط OSHA سرطان زا اعلام شده است : Carcinogen) OSHA)
اين مواد به وسيله OSHA به عنوان سرطان زا معرفي شده اند. هر كدام از اين مواد استانداردهاي مخصوص به خود را دارد كه در زير گروه 2 استانداردهاي عمومي صنعتي كه توسط OSHA بيان شده قرار مي گيرند.
ب- موادي كه در انسان سرطان زا شناخته مي شوند. (Known Human Carcinogen)
اين مواد در تقسيم بندي اي كه از سوي [National Toxicology Program (NTP)] در جديدترين گزارشات سالانه اش بيان مي شود به عنوان موادي كه مي توانند سرطان زا باشند شناخته مي شوند. يا در تقسيم بندي كه به وسيله
International Agency for Research on cancer “IARC” اعلام شده در گروه يك ‹‹ عوامل سرطان در انسان›› قرار دارند.
ج- موادي كه توان ايجاد سرطان در انسان را دارند.
اين مواد در ليستي كه از سوي IARC اعلام شده يا در گروه 2A ‹‹ موادي كه احتمالاً در انسان ايجاد سرطان مي كنند››
“Probably Carcinogenic to humans” و يا در گروه 2B ‹ موادي كه شايد سبب ايجاد سرطان در انسان شوند ›
”Possibly Carcinogenic to humans” قرار مي گيرند.
و يا در طبقه بندي كه توسط [National Toxicology Program (NTP)] اعلام شده با عنوان
reasonably anticipated to be a carcinogen (موادي كه سرطان زا بودن آنها قابل انتظار است) ناميده مي شوند.
با توجه به آزمايشاتي كه به طرق ذيل بر روي حيوانات انجام شده، دلايل آماري معني داري وجود دارد كه حاكي از شيوع تومور در آنهاست.
• ورود مواد سرطان زا از طريق استنشاق : سرايت مزمن به شكل روزانه 6 تا 7 ساعت، هفته اي 5 روز و مقدار ماده كمتر از 15 ميلي گرم در هر متر مكعب از فضا.
• سرايت از طريق پوست : تماس مواد با پوست به مقدار كمتر از 300 ميلي گرم به ازاي هر كيلو وزن بدن در هر هفته
• خوراكي : خوردن مقداري كمتر از 50 ميلي گرم به ازاي هر كيلو وزن بدن به طور روزانه
2- سموم مؤثر بر دستگاه توليد مثل “Reproductive Toxins”
اين تركيبات به موادي اطلاق مي شود كه بر فرآيند طبيعي توليد مثل اثرات منفي ايجاد مي كنند.
اثرات مضر اين مواد به شكل كاهش تمايلات جنسي، كاهش امكان باروري، مرگ جنيني ، القاء نقص كروموزومي (ايجاد جهش) ايجاد ناهنجاري در جنين يا نقايص اساسي بعد از تولد جنين ممكن است ظاهر شود. بعضي از مواقع مشكلات بعد از يك دوره نهفتگي طولاني مدت ممكن است ظاهر شود. گاهي مواقع تعدّد مواد شيميايي، پيچيدگي جريان طبيعي توليد مثل در انسان، و تأثير عوامل ديگر (مانند : سيگار كشيدن، رژيم غذايي، اثرات محيطي) باعث مي شود كه اثر تماس با مواد شيميايي بر ايجاد اين نقايص به سختي پذيرفته شود.
با توجه به اين عدم يقين، زنان باردار هنگام كار كردن با مواد شيميايي آزمايشگاه بايد احتياطات لازم را بطور كامل انجام دهند.
زنان باردار بايد اين مطلب را (حاملگي) به مسئول آزمايشگاه اطلاع دهند. زيرا با ارزيابي خطر در آزمايشگاه و بكارگيري اقدامات پيشگيرانه و استفاده از تجهيزات ايمني مناسب مي توانند كار را به شكل ايمن انجام دهند. صدمات ناشي از سموم بر روي تخم بارور شده و جنين، در مراحل اوليه آبستني شديدتر است. ضمن اينكه اكثر خانمها در اين مرحله حساس، از بارداري خود بي اطلاع هستند. بنابراين به بانواني كه در سنين مناسب بارداري هستند توصيه مي شود كه هنگام كاركردن با مواد شيميايي دقت لازم را بعمل آورند، بخصوص در مورد موادي كه به طور سريع از طريق پوست جذب مي شود (مانند فرم آميد “ formamide ”).
با توجه به شرايط محيط كار و نظر طبيب معالج، يكي از انتخاب هاي زير ممكن است انجام شود.
• كار در محيط آزمايشگاه بدون نياز به هيچ تغييري ادامه يابد.
• كار در محيط آزمايشگاه با ايجاد تغييراتي در روش كار آزمايش انجام شود يا با استفاده از تجهيزات محافظت شخصي در محيط انجام شود.
• در موارد نادري ممكن است طبيب معالج توصيه كند كه تا پايان دورة بارداري در آزمايشگاه فعاليت نكند.
از تغييرات ديگري كه ممكن است نياز شود مورد توجه قرار گيرد :
• بررسي مواد شيميايي كه در آزمايشگاه استفاده مي شوند از نظر تراتوژنيسيته و تعويض آنها ، يا واگذار كردن كار با آنها به شخص ديگر (شخص غير باردار)
• مواظبت شديدتر به منظور اجتناب از سرايت مواد شيميايي هنگام جابجايي يا كار كردن با آنها.
• حساسيت ويژه در مورد استفاده از تجهيزات ايمني فردي، در صورت لزوم از تمامي تجهيزات ايمني استفاده شود.
• در صورت امكان تمام آزمايشات در زير هود شيمي انجام شود، يا اينكه از ساير شيوه هاي مناسب مهندسي مهار خطر استفاده گردد.
عوامل سمي مؤثر بر دستگاه توليد مثل1-2-3-4
|
در زنان |
در مردان |
|
گازهاي بيهوشي دهنده
كربن دي سولفيد
عوامل و داروهاي شيمي درماني ( در سرطان)
كلرودكن (كي پون)
كلروپرن
دي برومو كلرو پروپان (DBCP)
دي نيتروتولوئن
اتيلن دي برومايد
اتيلن گليكول منواتيل اتر
اتيلن اكسايد
مصرف الكل (اتانول)
اترهاي گليكول
هگزان
كادميم غيرآلي
سرب (آلي و غيرآلي)
كنتراسپتيوهاي خوراكي زنانه
حشره كشها
دخانيات
دماهاي بالا
وينيل كلرايد
|
گازهاي بيهوشي دهنده
آتيلين
بنزن
كربن دي سولفيد
عوامل و داروهاي شيمي درماني (در سرطان)
كلروپرن
مصرف الكل (اتانول)
اتيلن اكسايد
اترهاي گليكول
فرمالدئيد
سرب (آلي و غير آلي)
مونومتيل جيوه (Methylmercury)
حشره كشها
استرهاي فتاليك اسيد “PAES”
بي فنيل هاي پلي كلر دار “Polychlorinated biphenyls)
استرپتومايسين
استيرن
دخانيات
تولوئن
وينيل كلرايد
|
پژوهشکده بوعلی
