|
مقدمه:
اچ آي وي/ايدز(HIV/AIDS) يكي از بيماريهاي ويروسي واگيردار است . ويروس اچ آي وي( HIV) قدرت دفاع بدن را در مقابل بيماريها و عفونتها كم ميكند . با توجه به اينكه اين بيماري هنوز واكسن و دارويي جهت پيشگيري و درمان قطعي ندارد آگاه كردن كليه اقشار مردم از چگونگي انتقال و پيشگيري از آن بسيار اهميت دارد وبا توجه به اينكه يكي از راههاي انتقال مهم راه خوني ميباشد آگاهي پرسنل بهداشتي درماني از ماهيت بيماري بسيار مهم است.
عامل بیماری:
بعضي از موجودات ذره بيني وجود دارند كه به آنها ميكروب گفته مي شود ميكروبها انواع مختلفي دارند مثلا تعدادي از انها را كه در خارج از سلولهاي زنده هم مي توانند زندگي و توليد مثل كنندباكتري مي نامند. بعضي از انها براي ادامه حيات و تكثير خود حتما نيازمند اين هستند كه درون يك سلول زنده باشند به آنها ويروس مي گويند. اين ميكروبها اگر وارد بدن انسان شوند مي توانند موجب ايجاد بيماريهاي عفوني شوند.(عوامل ديگري مانند قارچ هاو انگلها و... هم هستند كه جز علل ايجاد بيماريهاي عفوني مي باشند.)
پس براي هر بيماري عفوني يك عامل بيماريزا وجود دارد.
ميكروبها انواع مختلفي دارند و هر كدام از آنها به يك قسمت از بدن علاقه دارند پس هر ميكروب بنا به اينكه به كدام قسمت از بدن علاقه مند است از يك راه وارد بدن مي شود. بعضي از آنها از راه پوست وارد مي شوند ، بعضي از آنها از راه تنفس و عده ايي از راه دهان و بعضي هم ممكن است از راه خون و ترشحات به بدن انسان وارد شوند.پس هر بيماري عفوني راه ورود به بدن و يا راه انتقال مخصوص به خود را دارد.
هر ميكروب پس از ورود به بدن به قسمت مورد علاقه اش رفته و در آنجا از امكانات بدن براي رشد و نمو خود استفاده مي كند و بعضي و قتها با اين كار موجب صدمه به آن قسمت از بدن هم مي شود كه اين صدمه خود را بشكل علامتي مانند درد و.. نشان مي دهد. از طرف ديگر بدن داراي سربازهاي دفاعي به نام گلبولهاي سفيد است كه سعي مي كنند ميكروب را ازبين ببرند . در نتيجه يك جنگ بين عامل بيماريزا و گلبولهاي سفيد اتفاق مي افتد كه حاصل آن موجب مي شود علائم بيماري ظاهر شود . از روي اين علايم كه مي تواند شامل تب ، سردرد ، لرز و... باشد مي توان پي برد فرد به يك بيماري عفوني مبتلا شده است. چون هر ميكروب در يك جاي بدن مستقر مي شود و يك عوارض مشخص ايجاد مي كند پس هر بيماري عفوني ، علامت مخصوص به خود را دارد و از روي اين علائم مي توان آنرا تشخيص داد.
سرنوشت يك فرد كه به بيماري عفوني مبتلا شده است را قدرت سيستم ايمني (سربازهاي دفاعي) وي تعيين مي كند . اگر اين سيستم قوي باشد مي تواند ميكروب را از بين ببرد و اگر ميكروب قويتر باشد مي تواند عوارض زيادي ايجاد كند و حتي منجر به مرگ فرد نيز شود. پس نقش اصلي در بهبود بيمارهاي عفوني بر عهده سيستم دفاعي بدن (گلبول هاي سفيد) است . داروهاي مختلف هم وجود دارند كه يا با از بين بردن عامل بيماريزا و يا با تقويت سيستم ايمني به بهبود بيماري عفوني كمك مي كنند.
اگر ما عوامل بيماريزا را بشناسيم و راه ورود آنها را به بدن خود بدانيم ، با ممانعت از ورود آنها به بدن مي توانيم از ابتلا به اين بيماريها جلوگيري كنيم . بعضي از مواد بنام واكسن نيز وجود دارد كه به نوعي موجب آمادگي و تقويت سيستم ايمني بدن مي شوند و با اين كار باعث مي شود اگر ميكروب وارد بدن شود چون سيستم ايمني بدن قبلا آماده شده است در مقابل آن بايستد و يا در بدو ورود و قبل از ايجاد بيماري آنرا از بين ببرد و يا اينكه حداقل موجب شوند بيماري ايجاد شده بسيار خفيف باشد.
عامل ايجاد بيماري ايدز ، يك ويروس است كه به آن HIV(اچ ،آي،وي) مي گويند . اين نام از ابتداي حروف نام انگلیسی ويروس گرفته شده است كه ترجمه فارسي آن “ ويروس نقص سيستم ايمني انسانی ” مي باشد.
اصولاويروسها داراي اين خصوصيت هستند كه در خارج از آن سلول زنده قادر به ادامه حيات نميباشند . و ويروس HIV نيز مانند سايرويروسها فقط درون يك سلول زنده قادر به ادامه حيات است . سلول زنده اي كه ويروس HIV براي ادامه حيات لازم است درون آن باشد گلبولهاي سفيد در بدن انسان ميباشد .
اين ويروس در خارج از بدن ( خارج ازگلبولهاي سفيد) در زمان كوتاهي از بين ميرود (حداقل قدرت بيماريزائي زيادي ندارد). اين ويروس به راحتي توسط مواد ضدعفوني كننده ( الكل ، بتادين و .... ) وبخصوص وايتكس(هيپوكلريت سديم) و حرارت(بالاي 57 درجه) از بين ميرود .
هر عامل بيماريزائي ، بر حسب اينكه به كدام قسمت بدن علاقه داشته باشد از يك يا چند راه مخصوص به خود وارد بدن ميشود .(مثلا" ويروس سرماخوردگي از راه تنفس ،و باكتري مولد بيماري وبا از طريق خوردن و آشاميدن وارد بدن ميشوند )از آنجا كه ويروس HIV ميخواهد نهايتا" به گلبولهاي سفيد بدن دسترسي پيدا كند ، پس بايد از راهي وارد بدن شود كه بتواند به راحتي به مقصد خود برسد . بخاطر داشته باشيد اين ويروس فقط ميتواند درون گلبولهاي سفيد زنده باقي بماند پس هر كجا كه گلبول سفيد وجود داشته باشد در صورتي كه حاوي ويروس باشد ميتواند باعث انتقال بيماري شود .
نتيجه ميگيريم ويروس HIV از طريق خون و ترشحات آلوده در صورتي ميتواند وارد بدن انسان شود كه به نوعي بتواند به گلبول سفيد دسترسي پيدا كند پس راههاي انتقال آن عبارتند از :
1- خون و فراورده هاي خوني
2- تماسهاي جنسي
3- مادر به كودك
1 –خون و فراورده هاي خوني:
هر گاه خون فردي آلوده به ويروس باشد در صورتي كه به خون فرد ديگري وارد شود ميتواند بيماري را انتقال دهد .
اين حالت ممكن است در زمان انتقال خون اتفاق بيفتد .
اما توجه به اين نكته ضروري است كه در حال حاضر در تمام كشورهاي دنيا ، خصوصا" ايران تمام خونهاي اهدائي از نظر احتمال آلودگي به ويروس HIV ارزيابي ميشوند و در صورت آلوده بودن استفاده نميشوند پس اين خطر به حداقل ممكن ميرسد .
اما به هر روش ديگري اگر خون آلوده به ويروس وارد خون فرد سالم شود ميتواند آلودگي را منتقل كندكه اين حالت در زندگي روزمره و معمولي با رعايت اصول بهداشتي بندرت اتفاق مي افتد .
مثلا" اگر فردي كه آلوده به ويروس HIV است با يك سرنگ ،تزريقي انجام دهد و با همان سرنگ و سوزن كه آغشته به خون آن فرد است بلافاصله فرد ديگري تزريق كند به گونه اي كه خوني كه در سرسوزن يا سرنگ است وارد خون فرد دوم شود ويروس HIV ميتواند منتقل گردد .
و به همين ترتيب هر جسم برنده و نوك تيزي كه آغشته به خون آلوده به ويروس HIV هستند در صورتي كه موجب ايجاد خراش يا بريدگي در بدن فرد سالم شود ميتوانند سبب انتقال بيماري شوند لذا اعمالي مانند خالكوبي ، حجامت ، سوراخ كردن گوش ،ختنه ، اعمال جراحي و خدمات دندانپزشكي اگر با وسائل غير استريل وآلوده بخون انجام شود از راههاي انتقال بيماري ميتواند باشد .
بخاطر داشته باشيد ويروس HIV در خارج از بدن با مواد ضدعفوني كننده وحرارت سريعا“ از بين ميرود . پس اين اعمال اگر با وسائل استريل و تميز انجام شود خطري ندارد . از آنجا كه اغلب معتادين تزريقي رعايت اصول بهداشتي را نميكنند و از يك سرنگ و سوزن تعداد زيادي بصورت مشترك استفاده ميكنند لذا خطر انتقال ويروس در اين گروه بسيار زياد است و يكي از شايعترين راههاي انتقال در بعضي كشورها از جمله كشور ما اعتياد تزريقي است .
2 –تماس جنسي :
يكي ديگر از مايعات بدن كه حاوي تعداد زيادي گلبول سفيد است ترشحات جنسي است پس ترشحات جنسي در فردي كه ويروس HIV وارد بدنش شده است آلوده به اين ويروس هستند و در صورتي كه اين ترشحات وارد مخاط تناسلي فرد سالم گردد ميتواند باعث انتقال ويروس شوند توجه كنيد اين خطر براي همه افراد وجود دارد مثلا“ اگر مردي اعتياد تزريقي داشته باشد و از آن طريق آلوده به ويروس HIV شده باشد ، همسر وي نيز هنگام تماس جنسي ميتواند به اين ويروس آلوده شود .خطر انتقال از مرد به زن دوونیم برابر است.لازم به ذكر است وجود عفونتهاي ديگر دستگاه تناسلي خطر اين انتقال را افزايش ميدهند . در هر حال راه انتقال جنسي در بسياري از كشورهاي دنيا از شايعترين راههاي انتقال است .
3 –مادر به كودك :
بيشترين احتمال انتقال از مادر آلوده به كودك در اواخر زمان بارداري و خصوصا“ هنگام زايمان و هنگام شيردهي اتفاق مي افتد.
راههای عدم انتقال:
-
ويروس ايدز از طريق تماسهاي عادي مثل كاركردن با يكديگر ، هم صحبت شدن ، همسفر بودن ، دست دادن ، بوسيدن ، روابط اجتماعي مثل سوار شدن در اتوبوس و تاكسي سرايت نميكند .
-
ويروس ايدز از طريق استفاده از حمام عمومي ، استخرو توالت قابل انتقال نميباشد .
-
ويروس ايدز از طريق لباس ، پوشاك ، پتو و رختخواب قابل انتقال نميباشد .
-
عطسه ، سرفه و نيش حشرات نميتواند باعث انتقال آلودگي به شخص سالم شود .
ويروس ايدز را از ترشحات جنسي مردانه و زنانه ، بزاق ، ادرار و اشك جدا كرده اند ولي سرايت بيماري فقط از طريق خون ، ترشحات جنسي و شير مادر ميسر است .
با توجه به اينكه در روابط معمول وروزمره ، ويروس منتقل نمي شود ، افرادي كه آلوده به ويروس هستند و يا بيماري ايدز دارند در روابط معمول اجتماعي خطري براي سايرين نداشته و نيازي به جدا كردن آنها از ديگران نيست.
|
بيماريهاي رفتاري و عفوني
